Fjetërat dhe jetët e tyre në veprat e Çarlz Dikensit

Hyrje: Fjetari si objekt dhe subjekt

Tema fjetërisë është qendrore në veprat e Çarlz Dikensit, duke shkëputur jashtë kufijtët e imazhit sentimental. Fjetari tek Dikens është një konstruktm sociokultural i komplikuar, që përformon funksion triplë: objekt i eksploatimit shoqëror i keq, simbol i pastërtësisë morale të papërkthyer dhe subjekt, ai i cëlës së sëmurës së botës së rritur. Jetët e fjetarëve në romanët e tij janë projektimi drejtpërdrejtë i sjakut shoqëror viktorian: mungesës, ligjshme, brutalitetit institucional dhe korruptimit moral.

1. Fjetërat-viktima: kritika sociale përmes suflimit

Dikens, i cëlët nga fjetëria e tij e mbyllur me punim në fabrikën e vaxës dhe burgu i dobishëm për atë babë, ka krijuar një galeri fjetarëve, jetët e cillëve u bënën aktin e akuzës.

Oliver Tewist — fjetar i arketipik i sirtarës, objekt i pasiv, që kalon në dorët e tjera: shtëpia e punës, morgu, bandët e kriminalëve. Jetëja e tij tregon përfundimishtën e sistemit të mirëmbajtjes së të varfërit (Poor Law). Shëndeti i tij që mirëmbahet mirë edhe në infern, edhe origjina e tij e mirë — nuk është fakti psikologjik, por alegori morale: dashuria është e lindur dhe iu kthen edhe në infern. Kjo është miti i nevojshëm për të qenë i sigurt.

Smolwit ('Shtëpia e Ftohtë') — antipod tragjik i Oliver. Fjetar i ri i pasur, ai i cëlët mendjen e tij e energjisë plotësisht është rrëfyer nga sistemi (Kancelaria) dhe shërbëtorët e tij (mr. Çens). Jetëja e tij është degradimi i mendjes dhe fizik, që çon në vdekje. Ai është shembulli i këndit se sistemi nuk mund të eksploatojë vetëm, por edhe aktivisht të rrëfyejë fjetarin.

Victima 'Doma Bardi dhe Shtëpit': Pol Bardi, i vdekur nga mungesa e dashurisë në bukurinë, dhe Florenca, e burgosur në neglizhencën e babait. Këtu Dikens kritikon jo më shumë se mungesën, por mungesën emocionale të familjes burjose, ku fjetari është instrument për vazhdimin e biznesit ose aksesuar shoqëror.

2. Fjetarët si gjyqtarë moralë dhe ruajtës

Në botën e Dikens, fjetarët shpesh iu jepen pricësi morale e veçantë, duke u bërë gjyqtarët e rritur.

Ester Sammerson ('Shtëpia e Ftohtë') dhe Eimi Doret ('Kushqja Doret') — këta 'fjetarë të rritur', ai i cëlët i cëlët perceptimi (skromëria, dashuria, lehtësia) i cili bëhet instrumenti terapeutik për shërbimin e kësaj që i rrethon chaos. Ata nuk shërbejnë vetëm si pasivisht, por aktivisht i ulëtëkët e botës.

Fjetarja Nell ('Duka e Vjetër') — imazh kult në lexuesit viktorianë, që i arrin deri te shkalla e shkëlqimit. Jetëja e saj është evakuimi nga botëja e porokërisë në vdekje idealizuar, pastori. Nell është figurë simbolike: zbritja e pastërtësisë që nuk mund të jetë e gjallë në botën e porokërisë së rritur. Vdekja e saj është jo protesta sociale, por axioma metafizike e Dikensit në periudhën e hershme.

3. Fjetarët-monstrë dhe produkti i mjedisit: analiza e rrëfyerit

Dikens kuptonte se mjedisi nuk mund të rrëfyejë vetëm, por edhe të krijojë monstre.

Oliver dhe Doder (Jack Dokinzi). Këta dy fjetarë prej një jetës sociale infern pranë paraqesin dy rruga të mundshme: pastërtësia e mirëmbahitur (Oliver) dhe asimilimi plotësisht në mjedisin kriminal (Doder). Doderi, i cili është i gjuarë, i cinik, është portret i realistik i fjetarit që është rritur në rrugë. 'Porokëria' e tij dhe dashuria për jetë janë forma e adaptimit.

'E mëdha' monstër: Pipy ('Shpresat e Mëdha') dhe fjetarët e Grægrijndit ('Vetëm Veti'). Këtu Dikens kritikon rritjen e racionizmit, e cila çon fjetarët në mungesë të imagjinatit, emozionit dhe moralitetit. Tom Grægrijnd, i cili është i bërë krimtar dhe mendjarr, dhe Luiza, e cila është e shtrenjtuar, janë viktima të drejtpërdrejtë të sistemit, që i kërcënojë njeriun me njeriun që është që nga fjetëria.

4. Jetët si diagnozë sociale dhe projekt utopik

Tipologjia e jetëve të fjetarëve tek Dikens është diagnoza e sistemeve shoqëror:

Shtëpia e punës dhe sistemi i mirëmbajtjes së të varfërit - prodhojnë suflim (Oliver).

Triumfi i gjyqit dhe burokracia (Kancelaria) - prodhojnë rrëfyer (Smolwit).

Skola utilitariste - prodhojnë kalët morale (fjetarët e Grægrijndit).

Familja burjose, bazuar në monedhë - prodhojnë mungesë emocionale (Bardi).

Tuqet kriminelë - prodhojnë si viktima, ashtu edhe harrues.

Rescua që ofron Dikens, shpesh është individuale dhe sentimental: ndërhyrja e mirëdhetit (mr. Brownlow), evakuimi në zonën rurale idilike ose emigrimi në koloni (Australi si vend i rindërtimit për Emily dhe Marta në 'David Copperfield'). Kjo riflet besimin e kohës në mirëdhetin personal dhe utopinë koloniale. Kjo është besimi në mirëdhetin personal dhe utopinë koloniale.

5. Evolucioni i imazhit: nga simboli deri te karakteri

Është e vërtetë evolucioni nga simboli, gjerësisht alegorik, fjetarët (Nell, Oliver) deri te personazhet më kompleks, që rriten:

Pip ('Shpresat e Mëdha') — nuk është më vetëm simbol statik, por karakter që zhvillohet. Shihemi rrugën e tij nga frikët e fjetërisë deri te tentimi me dashurinë e pasurisë dhe snobizmit deri te shqetësimi i dëshirës dhe rritjes. Jetëja e tij është përgjegjësia personale dhe zgjedhja morale, jo vetëm influencat e mjedisit.

Ester dhe Eimi — gjithashtu figure komplekse, që kombinojnë pastërtësinë e fjetërisë me fuqinë e rritur dhe refleksionin.

Përfundim: Fjetari si mendja e shtetit

Fjetarët tek Dikens nuk janë vetëm personazhe, por impersim moral. Suflimet e tyre janë kërkesa e ndihmës, e cila është drejtpërdrejtë e drejtuar përpara heronëve të romanëve, por edhe përpara publikut lexues dhe për të gjithë shoqërinë. Jetëja e fjetarëve në veprat e tij është kriteri universal i sëmundjes ose shëndetit shoqëror. Përmes imazheve të fjetarëve, Dikens thirret në emocione fundamentale, deri te absolutin — këshill, terror, ndryshim — që ta bëjë modernët të shihin ndonjëherë praktikat sociale që janë e zakonshme. Kjo është burimi i fuqisë së tij, që e ka bërë atë jo vetëm shkrimtar, por edhe mendja e kohës viktoriane, që ka dhënë kontribut të rëndësishëm për reformat sociale reale (ndryshimin në ligjet rreth të varfërit, ligjet e punës për fjetarët). Dikens tregon se jetëja e fjetarëve është ogji i mirëmëdhenies, në të cilën shoqëria mund dhe duhet të shihet me rëndësi.

Permanent link to this publication: