Idja e përmirëimit në teologjinë e Rradhjes: Vopërshmja si rikthimi i bashkëbënies

Hyrje: Përmirëimi si ngjarje ontologjike

Në teologjinë e Rradhjes, Rradha (Vopërshmja) nuk është vetëm festë e lindjes së themeluesit të religionit, por edhe ngjarje ontologjike themelore e përmirëimit. Faleminderitja nuk ka të bëjë me ulëzim privat, psikologjik ose shoqëror, por me rikthimin e lidhjes të shkatërruar midis Krijuesit dhe krijimit, midis qiellit dhe tokës, midis njeriut dhe Ditës. Përmirëimi (greg. καταλλαγή — katallagé, me kuptim «mënyrë e përmirëimit», «rikthimi i lidhjeve»), në këtë kontekst, është rezultati i hyrjes së Ditës në hapësirën e izolimit njerëzor dhe suferimit me qëllim të shërbimit dhe rikthimit me Vete.

bazat teologjike: ndarja dhe e saj përshkudhje

Antropologjia klasike e Krishterës merr si bazë konceptin e gjuhës së parë (ose ndarjes eksistenciale), që ka çuar te:

Izolimi nga Ditës (përmirësimi i komunikimit drejtpërdrejt).

Disjuniteti midis njerëzve (historia e Gjenesisë së Kainit dhe Abelit).

Disharmonia me natyrën (përmirësimi i ndërtimit rajshor).

Rradha, si akt i Vopërshmjes, është kërkimi i parë dhe i nevojshëm për shërbimin e këtij tri ndarje. Ditës nuk dërgon vetëm mesazhin e përmirëimit jashtë, por është vetë që bëhet «mesmirës» (1 Tim. 2:5), duke hyrë në qendër të ekzistencës njerëzore. Shën Afanasi i Madh (IV shek.) ka formuluar këtë mendim me fjalë të shkurtë: «Ditës u bë njeri, që njeriu të bëhej Ditë». Vopërshmja është fillimi i procesit të obожения (theosis), saqë është rikthimi i përshtatimit të humbur dhe të përbashkëtimit.

Teologjia e përmirëimit: kulla e rrugës së propazhit

Logosi i vopërshmuar, Jezu Krishti, në ngjarjen e Rradhjes, shfaqet si «kulla jetë» midis dy natyrave.

Përshkalla e plotë e Zotit dhe e njeriut: Në Mladëcin e Jezës, sipas dogmatit haldidon, dy natyra – e Zotit dhe e njeriut – janë bashkë, pa qëndrueshmëri, pa ndarje, pa ndarje, pa ndarje. Kjo është kushti ontologjik për mundësinë e përmirëimit: vetëm Ai, që është Zot i vërtetë dhe njeriu i vërtetë, mund të bashkojë njerin me Zotin. Rradha e Mladëkut është shënime e kësaj bashkëpërmirëuese ipostase.

Kenosis (uniçimi) si metodë e përmirëimit: Apostoli Paul i Shkronjës së Filipiont (2:6-7) përshkruan mekanizmin e përmirëimit: Krishti, «që është imazhi i Zotit… u unëzua vetë, duke pranuar imazhin e një shërbëtari, duke u bërë i ngjashëm njerëzve». Zotu pranë me veten me botën jo me fuqi dhe detyrim, por me qëndrimin e vetëdijshëm, duke pranuar të gjithë vështirësinë e vështirësisë njerëzore (paforcësimi i mëllit, varfëria, përmesia). Përmirëimi arrinë jo «nga lartë deri në poshtë», por përmes solidaritetit me atë që është izoluar.

Mështërimi e shpirtit: mbiemri i rrugës së përmirëimit

Angjelëria e ngjitjes në natët e Rradhjes – “shpallja në qiellat Zotin, dhe në tokë paqja, në njerëz e djegja” (Lk. 2:14) – është shënimi i temës së përmirëimit.

“Paqja në tokë” (εἰρήνη ἐπὶ γῆς): Kjo është jo vetëm mungesa e luftës, por gjithëpërfshirëse e “shalom” – e përbashkëtimit, e harmonisë, e mirëqenies, që rrjedh nga lidhjet e rikthuara me Zotin. Kjo është paqja midis qiellit dhe tokës, që “përmirësohen” në personin e Krishtit.

“E djegja në njerëz” (ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία): Përshkrimi më i saktë është “e djegja në njerëz [Të tij]” ose “në njerëz – ato që [Të tij] i djeg.” Kjo është rikthimi i e djegjes (εὐδοκία) të Ditës për njerëzët, që u humb pas shpërngulesës. Lindja e Krishtit është shënimi i rritjes së e djegjes së Ditës ndaj njerëzve, duke hapur rrugën për përmirëim.

Aspakti social i etikës: përmirëimi si horizontal

Theologia e përmirëimit të Rradhjes ka edhe mënyrë vertikale (Zot-njeriu) dhe horizontal (njeriu-njeriu).

Shpërthimi i barajeve që ndarin: Apostoli Paul në Shkronjën e Efesit (2:14) zhvillon temën e Rradhjes: “Përse është ai paqja midis nesh, që bëri një vetëm nga dytë, duke shkatërruar pritjen që ndodhej midis tyre”. Në kontekstin e Rradhjes kjo shfaqet si simbolik i bashkimit në jashtëzën e Mladëkut të Krishtit të grupeve sociale të ndryshme: pastorëve (lokalët, prishur), vajzave (të huaj, paganë), tjerëve (botërisë së gjallë). Të gjitha këto janë të bashkuara rreth një qendër të vetme – Mladëkut, që i paraprin bashkësinë e re të përmirëimit, ku u shkrabën kufijtë etnikë, shoqërorë dhe fetarë.

Magniifikati i Shënës Mari: Himni i Mariut (Lk. 1:46-55) është interpretimi prorokik i mendimit të Vopërshmjes si inwersi social, ku u shkatërruan kërcënimtë e lartës dhe u ngjiturët e shumtësishëm. Përmirëimi këtu është shërbimi i drejtësisë sociale, krijimi i një shteti të drejtësisë dhe miqësisë.

Ikonografia dhe ekzistimi liturgjik

Idea e përmirëimit vizualizohet në ikonografinë e Rradhjes:

Shpella/verët: Shpesh paraqitet si shkrelle e errët në mal, simbolizojnë botën e shkatërruar, e larguar nga Zotit, në të cilën pritet të arrijë Shkalla.

Yaslit: Këshilli për kafshë, ku është vendosur Mladëci, është simbol i kësaj që Ditës bëhet “meshi” (Euhrashtia) për të mirëfilltë, saqë është mjedisi i përmirëimit dhe bashkimit me Zotin.

Figurat e qendruara të Shënës Mbiemrinë, Iosifit, pastorëve, kafshëve: Pozat e tyre ekspresionin e kujdesit dhe të hapësirës për praninë e përmirëimit që hyr.

Në liturgjinë e Shtëpisë së Shpirtit dhe Rradhjes, tema e përmirëimit shquhet në këngët. Për shembull, në traditën perëndimore – himni “O Magnum Mysterium” (“O taqsi e madhe”), ku këngërohet se kafshët e shohin Zotin që ndodhet në jashtëzë, simbol i përmirëimit të botës së gjallë.

Veçësi interesante: Në Angli e në Gjermani në mesjetë ekzistonte rregulli i “Pauzës së Rradhjes” (Christmas Truce), kur për kohën e festës u ndërpranë edhe gjyqësia dhe konflikti midis fiseve. Kjo ishte praktikë sociale që u inspirua nga teologjia e përmirëimit: nëse Ditës pranoi me njerëzët, ato duhet të pranojnë me njëri-tjetrin.

Përfundim: Rradha si fillim dhe thirrje

Së kështu, idea e përmirëimit në teologjinë e Rradhjes shfaqet si proces i shumëniveli:

Përmirëimi ontologjik: Rikthimi i lidhjes midis Ditës dhe njeriut përmes bashkimit ipostasore të natyrave në Krisht.

Përmirëimi kenotik: Arritur jo me fuqi, por përmes solidaritetit, vështirësisë dhe auto-donimit.

Përmirëimi e shpirtit: Shënimi i objektivit të fundit – paqja e përgjithshme (shalom) dhe e djegjes.

Përmirëimi social: Krijimi i një bashkësie që shkatërron ndarjet njerëzore.

Rradha është jo akt i përfunduar, por ngjarje që iniciton. Ai hap mundësinë e përmirëimit, që pastaj duhet të jetë ekzistentësisht marrë dhe realizuar nga çdo njeri dhe bashkësi përmes besimit, përkryerjes dhe jetës në spiritin e dashurisë së evangjelikut. Jashtëzët në Betlehem shfaqen si paradigmat i altarit, ku zhvillon ofrën e përmirëimit, dhe Mladëci – si “Agneti i Zotit, Që pranohet gjithë gjakun e botës” (Jn. 1:29). Në këtë mënyrë, shpresa e Rradhjes është shpresa për rritjen e rritjes në shtëpi, për se rruga është e mundur, dhe Zotu i bëhet i pari, më e vështirë, hapat drejt njerëzve.

Permanent link to this publication: