Imazhi i fuqit në ditët e Festëve të Shkëlqimit dhe të Martirëve në letërsi dhe arte

Periodi i Festëve të Shkëlqimit, që zgjatet nga Rradhja deri në Martirëzim, në traditën e popullit slav u pranua si kohë kur kufiri midis botës së njerëzve dhe botës së tjetër u përmirësua. Kjo lejoi që siç do të thotë, shpirtet e prindërve të vizitojnë jetët, por gjithashtu dërgoi lirinë relativë të forcave të errët, hтонike. Imazhi i fuqit në Festët e Shkëlqimit është më shumë se një simbol i keqë, por një kompleks folklorik-mitologjik, që ka gjetur reflektim të thellë në letërsinë ruse dhe artin.

Në kulturën popullore, fuqia e errët në Festët e Shkëlqimit manifestohet në dy mënyra. Në një anë, ajo është e rrezikshme: sipas kujdestarëve, në këtë kohë shumë aktivë janë djalli, djalli, kikimorët dhe tjetri «njerëz i errët», që mund të shkaktojnë dëme njeriut, ta zbjesojnë, ta frikësojnë. Në anë tjetër, aktiviteti i saj është strukturuar dhe i mbajtur nën rregulla të caktuar, që e bën atë pjesërisht i priditshme e çdo që e lejon që të përfshihet në praktikat shenjonore, siç është rrygjëzimi. Pjesëmarrja në koladat dhe lojërat, njerëzit, duke përdorur maska dhe skajtë («rygjëzohet në djalli»), për një kohë të jetë vetë personazhet e këtyre duajve, për të hequr ato, njëjtëherë, për të shkaktuar dëmtim përmes rituallit.

Në letërsinë e shekullit të XIX, fuqia e errët e Festëve të Shkëlqimit u transformua në një simbol artistik dhe filozofik. Shembull klasik është tregueshmëria e Nikolaj Gogolit «Noc para Rradhjes» (1832). Këtu, fuqia e errët (djalli, vajza Solokha) është përshkruar me ton komik, gjerësisht të zakonshëm. Djalli kthen meshtën, i vret kuzhtarin Vakulën, por në fund u fitohet nga inteligjenca e njerëzve dhe forca e dashurisë. Gogol me mëndje e përmend demonologjinë në strukturën e jetës së popullit, tregon se në Festët e Shkëlqimit, fuqia e errët gjërisht është aktive, por jo e panjohur para besimit të thjeshtë dhe të mirë.

Më e keqë e më metafizike është imazhi i famshëm i tregueshmërisë së Gogolit «Vij» (1835). Megjithëse vepra ndodhet jo vetëm në Festët e Shkëlqimit, por më shumë në javën e Pashkës, ajo është plotësisht e bazuar në konfliktin e seministit Homa Brutë me botën demonike, që aktivizohet në «kohën e përmirësuar» midis festave të mëdha. Imazhi i Vij, «duajve me sytë», ekspozon forcin infernal, i cili është i panjohur para besimit formales, i paqëndrueshëm. Këtu, fuqia e errët është ekzistencionali i frikshëm, që shkatërron shpirtin.

Në shekullin e XX, traditën e vazhdoi Michaïl Bulgakov në romanin «Mëstër i Artë dhe Margarita». Balja e Sotit, që Voland e dhron në ditët e gjysmëmjesarëve të pranverës, pjesërisht i ardhur nga tradita e «shpërngulimit të fuqit të errët» të Festëve të Shkëlqimit. Voland dhe shkumbraja e tij (Korovëv-Fagot, Azazel, Bëgëmoti) — këta janë fuqia e errët artistike, intelektuale, që, duke ardhur në Moskë, kryejnë gjytime «shkëlqesore» mbi gënjeshtrat e njerëzve. Imazhet e tyre nuk janë të keqë në formë primitiv; ata janë inspektorë të fuqishëm, që zbulojnë defekte morale të botës.

Në artin vizual, tema e fuqit të errët të Festëve të Shkëlqimit u shpreh në ilustrimet për veprat letërsie dhe scenografinë. Shembull më i shquar është punët e artistit Ivan Bilbin. Ilustrimet e tij për «Noc para Rradhjes» (1930-të) krijuan imazhin vizual kanonik të personazheve gogolianë: uharës, me hixhmëri, djallit me kokë kozë e këmba të thella, dhe Solokha, e madhe, e attraktive. Bilbin stilizoi fuqinë e errët si lëkuriq, duke e bërë atë gjithëkohëshëm i keqe dhe i qeshëm.

Në teatër dhe kinematografi, veçanërisht në ekranizimet e Gogolit (p.sh., në filmin e Aleksandrit Rov «Noc para Rradhjes», 1961), imazhet e fuqit të errët fituan ekzistencë fizike. Fokusohet shpesh në karnevalitetin, grotësinë, që thekson lidhjen e antike të Festëve të Shkëlqimit me botën e kundërtuar, ku fuqia e errët për një kohë bëhet pjesëmarrës i veprës lëvizëse.

Fakti i interesant: Në traditën slav, pikërisht aktiviteti i fuqit të errët ishte në «natët e frikshme» midis Gjuetit (Vasilëveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveveve
© library.rs

Permanent link to this publication: