Indeksi i Sëmundjes dhe Përshpejtjet e Të tij për Stërmueshmërinë Ekonomike: nga Paradoksi i Estërinës deri tek Politika e Qëndrimit

Hyrja: Rishikimi i Paradigmatit të Progresit

Doktrina ekonomike tradicionale postulon përdorimin drejtpërdrejtë të rritjes së prodhimit bregdetar (PBD) me qëndrueshmërinë shoqërore. Këtë faktë, megjithatë, që prej viteve 1970, pas punës së ekonomistit Richard Estërinës, u vën në dyshim. Paradoksi i Estërinës tregon se pas arritjes së nivelit të caktuar të fitimit人均 на душу населения (p.sh., 20,000-25,000 dollarë në vit në kushte moderne) rritja e PBD-së është gjerësisht pa korresponduar me rritjen e qëndrueshmërisë subjektive (qëndrueshmërisë subjektive). Ky zbulim themelojti zhvillimin e metrikave alternative të progresit, midis të cilëve Indeksi i Sëmundjes (p.sh., Raporti Botëror i Sëmundjes, ON) mori vendin e qendrës. Përshpekta për përdorimin e indeksit të sëmundjes si stërmues dhe objektiv ekonomik zhvillonës mbështetet në kalimin nga ekonomia «më shumë» në ekonominë «më të mirë».

1. Struktura dhe komponentet e indeksit të sëmundjes: çfarë është i rëndësishëm

Indeksët e sëmundjes moderne (p.sh., përdorur në Butan — Indeksi i Sëmundjes Bregdetare, ose në ON) janë kompleksë dhe përfshijnë si shfaqesat objektive, ashtu edhe subjektive. Komponentet kryesore zakonisht janë siç këtë:

1. Faktorë ekonomikë: PBD人均, por me shkallësimin e rendit. Më e rëndësishme bëhet stabiliteti i fitimit, siguria e punës, mungesa e shpenzimeve personale katastrofike (p.sh., shëndeti).

2. mbështetja sociale: Nënёrmarrja e njerëzve që mund t’i kërcënojnë në momente të vështira. Studimet tregon se bashkësitë sociale të fuqishme janë një nga mëtështetarët më fuqishëm të qëndrueshmërisë dhe jetës së gjatë.

3. Gjatësia e jetës së sëndetshme pranishme: Qëllimi i sëmundjes si mundësi për jetën aktive.

4. Lliberteti i zgjedhjeve jetësore: Mënyra se si u pranohet mundësia për t’u bërë vendime të rëndësishme jetësore (ku të jetoj, me çfarë punoj, me këtë të krijoj familje).

5. Mirëqindja (altruizmi): Frekuenca e dhënies së mirëdeshme ndaj mirëqindjes dhe ndihmesës ndaj të panjohurve. Ky shfaqes tregon nivelin e besimit social dhe kooperimit.

6. Vështirësia e korrupsionit: Besimi në institucione dhe shqetësimi i drejtpërdrejtë për jetën e shoqërisë.

7. Balanci afektual: Përshtatja e emozionit pozitiv (shëndosh, interes) me ato negative (dol, tristësi, urri) në jetën e përditshme.

Fakt i interesant: Në renditjet e vendeve sipas nivelit të sëmundjes (World Happiness Report) që prej disa vitesh vijnë në krye jo vetëm ato më të pasura, por edhe ato që janë orientuar ndaj shoqërisë, vendet e Ballkanit Verior (Finlandja, Danimarka, Islanda). Suksesi i tyre bazohet në nivelin të lartë të besimit social, në pakënaqësi të ulët dhe në institucione efektive, që konfIrmon: pas nevojave bazë, në planin parëvijnë cilësia e mjedisit shoqëror.

2. Mekanizmat e ndikimit të sëmundjes në rritjen ekonomike: «punëtor i sëmundur — punëtor i efektiv

Fokusi në rritjen e indeksit të sëmundjes mund t’i stimulojë rritjen ekonomike në disa rrugë:

1. Rritja e produktivitetit të punës. Punëtorët e sëmundur dhe të qëndrueshëm tregojnë nivel të lartë të përfshirjes, kreativiteti, më pak shëndetësimi dhe më pak ndryshime në punë. Studimet në fushën e psikologjisë së pozitivës (p.sh., punët e Barbarës Fredrikson) tregon se aksenti pozitiv zgjeron repertorin kognitiv dhe comportimal, duke dhënë rrugë për inovacion.

2. Forçimi i kapitalit social. Nivelat e lartë të besimit dhe altruismit (komponentë të indeksit të sëmundjes) kalojnë shkallësimin e shpenzimeve transaksionale në ekonomi. Besimi i lejon mënyrën e mëtejshme të marrjes së kontraktëve, uljen e nevojës për kontrolle të kushtëzueshme dhe procese gjashtëfishtë, duke stimuluar kooperimin.

3. Stimulimi i inovacionit dhe biznesit. Lliberteti i zgjedhjeve jetësore dhe siguria sociale (shkëmbimi i shërbimeve sociale) ulin shkëlqimin e dështimit — barriera kryesore për aktivitetin biznesin. Njeriu që është i sigurt se shoqëria do t’i mbështetojë në rast dështimit, më i gatshëm është për t’u bërë rizikët e bazuar.

4. Ulja e shpenzimeve shoqërore. Nivelat e lartë të qëndrueshmërisë subjektive korrespondojnë me shëndetin fizik dhe mendor më të mirë, duke ulur presionin mbi sistemin e shëndezimit. Sëbashku, ata janë lidhur me nivelin më të ulët të kriminalitetit dhe tensionit shoqëror.

3. Implicatimet politike: si shtetet mund t’i përdorin këtë apstraktim

Përshpekta për orientimin ndaj indeksit të sëmundjes kërkon rishikim të prioriteteve buxhetare dhe treguesve të efektivitetit të punës së qeverisë.

• Shembulli i Zelandës së Re: Që prej vitit 2019, vendi ka zbatuar «Bugetin e Qëndrueshmërisë (Wellbeing Budget). Financimi i ministrive dhe vlerësimi i punës së tyre janë përfshirë jo vetëm në tregueset ekonomike, por edhe në tregueset sociale dhe ekologjike: shëndeti i mendjes së shtetit, qëndrueshmëria e fëmijëve, ulja e izolimit shoqëror. Kjo është një tentativë e drejtpërdrejtë për t’u përdorur instrumenti administrativ për rritjen e indeksit të qëndrueshmërisë.

• Shembulli i Emiratit Arab të Bashkuar: Që prej vitit 2016, qeveria ka emërtuar ministrin për çështjet e qëndrueshmërisë dhe qëndrueshmërisë, i cili ka si detyrë integrimin e kësaj qëndrueshmërie në të gjitha strategitët shtetërore. Fokusi bëhet në rritjen e efektivitetit të shërbimeve shtetërore dhe krijimin e mjedise pozitive në qytete.

Fakt i interesant: Në vitin 2008, Francës u themelua Komisioni për Mësirimin e Treguesve Ekonomikë dhe Shoqërorë nën udhëheqjen e laureatëve Nobel Joseph Stiglitz dhe Amartya Sen. Përfundimet e tij janë bërë themel për lëvizjen ndërkombëtare për heqjen e PBD-së si vetëm mjerues i suksessit. Komisioni konfIrmon se rritja e PBD-së mund të kthehet me rritjen e pakënaqësisë dhe përmirësimit të jetës, që e bën atë një shenjë të keqë për qëndrueshmëri.

4. Kritika dhe sfidat

1. Mesurimi i mësirimit dhe subjektiviteti: Sëmundja është një strukturë komplekse, e cila është e ngacmarrshme ndaj ndryshimeve kulturore dhe situative. Ekziston rasti i zëndrueshmërisë që ndryshimet reale të përmirësohen me manipulime në anket.

2. Problema e aggregimit: Shtyra e qëndrueshmërisë së shumëdimensionale në një indeks të vetëm është e papastueshme. Çfarë qëndrueshmërie është më e rëndësishme? Si të krahasohet mbështetja sociale me qëndrueshmërinë ekologjike?

3. Rizi i autoritarizmit: Shteti që ka pranuar rolin e «injenierit të qëndrueshmërisë» mund t’i kërkojë qytarëve të pranojnë vetëmshikimin e tyre të mirë jetës, duke i kufizuar lirinë e zgjedhjes.

Përfundim: nga rritja e prodhimit në rritjen e mundësive

Përshpekta për përdorimin e indeksit të sëmundjes si stërmues ekonomik zhvillonës shënon një kalim në shkallërimin e paradigmatit të zhvillimit. Objekti është jo ekspansi e prodhimit të pafund, por zgjerimi i mundësive njerëzore dhe rritja e cilësisë së jetës (koncepti i «zhvillimit si lirie» i Amartya Sen). Ekonomia që orientohet ndaj qëndrueshmërisë është ekonomia e investimeve në kapitalin njerëzor dhe shoqëror, në institucione publike që favorizojnë zhvillimin, në mjedisen që favorizon zhvillimin. Ky apstraktim nuk diskutojnë rritjen, por e ripërcakton energjet e saj dhe objektin final. Ai sugjeron se zhvillimi i qëndrueshmërisë i tillë është i mundur vetëm në shoqëri ku njerëzve jetojnë me siguri, lirie dhe bashkësinë — në fund, qëndrueshëm. Kjo bën që indeksi i qëndrueshmërisë të jetë jo antitezë ekonomike, por një sistem koordinatash të ri, më kompleks dhe njerëzore.

Permanent link to this publication: