Kjo është një pyetës shumë të thellë filozofike dhe shkencore, mbi të cilën deri tani etologët dhe zoolingvistët diskutojnë. Nuk ka përgjigje të përfundueshme, por studimet moderne lejojnë të bëhen shpjegime shumë kundërshtimtare.

Të thënë shkurtësisht: shqipërit nuk kanë mendjen e shqiptimit si sistem kompleks moral, emocione vjedhje dhe rrembësi për shpërblime abstrakte. Megjithatë, ata kanë bazën biologjike më të rëndësishme - «protoshqipëria» ose mekanizmi emocional që i lejon atyre të kuptojnë se veprimet e tyre shkaktojnë jo-dogjshmëri te prindit.

Çfarë na pranohet si «shqipëria» te shqipërit?

Shpesh interpretojmë si «emocionin e vjedhjes» klasikun e veçarësisë së shqiprit: këpucë e rënë, ujëra e prishur, vijëtimi i këmbës «mbrapa vetes», shpërngulja e syrit, përpjekja për të fshehur ose, prapa se, lëvizja e paqësore e lëvizjes. Këtë veçarësi e shohim, për shembull, kur e gjenim shqipërin për shkatërrimin e objekteve ose gjenden shtratje në këmbë.

Por studimet e bëra në fushën e kynologjisë tregojnë se kjo nuk është emocion vjedhje për veprimet e bëra, por reaksion në gjuhën e prindit dhe jo-dogjshmërinë, që shqipëri i parashikon.

Ekzperimenti i rëndësishëm: Shqipërit u dhën ushqim të ndaluar, pastaj prindi u largua. Kur ai u kthye, pjesa e shqiprit u mërzit, independentisht nga tregtimi. Shkoi se shqipërit e mërziturve treguan «përshkrimin e vjedhjes», edhe pse nuk kishin vjedhur. Reaksioni i tyre nuk përmirësohej me veprimin e tyre, por me veprimin e prindit në momentin e atët. Ata kanë shumë mirë kuptimin e tonit të gjuhës, pozës dhe ekspresionit të fytyrës.

Inteligjencia emocionale dhe empatia: bazat e «protoshqipërisë

Megjithatë shqipërit, ndoshta, nuk mendojnë mbi moralin, ata kanë inteligjencë emocionale të zhvilluar dhe empati.

1. Mundësia e empatisë: Shqipërit mund t’i «infektohen» emocionet e prindit. Ata sentojnë strese, trishtjen dhe shëndoshin. Kjo është konfirmuar nga studimet që tregojnë se niveli i kortizolit (hormonit e strese) te shqiprit sinxhronizohet me nivelin e kortizolit te prindit.

2. Kuptimi i normave shoqërore te stafit: Shqipërit janë jetë stajore, dhe primit, ulqi, jetoi me rregulla e rëndësishme shoqërore te stafit. Që për ata është e rëndësishme të mbajnë lidhje shoqërore dhe të shmangin izolimin. Jo-dogjshmëria e udhëheqësit (prindit) është një minaccë direkte e bienët. Prandaj, ata kanë zhvilluar mekanizme kompleksë për përmirësim dhe paqë.

3. Mundësia e bashkëpunimit dhe altruizmit: Lojrat midis shqiprit, shkenca bashkëtare (te ulqit) dhe gjithashtu ndihma te njeriut ose te tjerëve te shqiprit ne situata te keqta tregojnë ato te paraqitjen e veçarësisë shoqërore - bazën e moralit.

A ka shqipëria? Konsensusi shkencor

Shkencëtaret kanë qenë të pajтуar se te shqiprit ka këtë këmbësh emocionale dhe kognitivë shqipërisë, por jo shqipëria si koncept abstrakt.

• Emocioni i vjedhjes? Nuk ka. Kjo është reaksioni te gjuhës së prindit.

• Mundësia te ndryshimit te « të mirët » nga « të keqen »? Po, por vetëm në kontekstin e dërgimit dhe rregullave shoqërore që u vendosën nga prindi. Ata kuptojnë se veprimtari e cila (p.sh., të gëzuar tapan) do të çojë te konsekuencat negative.

• Empatia dhe kërkesa për harmoni shoqërore? Me siguri, po. Kjo është baza e veçarësisë së tyre.

Paraqitja: Shqipërit janë jetë shumë shoqërore dhe emocionalisht të ndjeshme. Ata nuk suferojnë me urtimi i shqipërisë për t’u falur ose për t’u bërë veprime amoral. Por ata e ndjenin shumë shumë rrezikun e rrugës me prindin dhe gjithëpërmjet e kërkuan ta ripërmirësojnë. Kjo lidhje emocionale e thellë, empatia dhe kërkesa për t’u qenë «anëtar i mirë i stafit» - kjo është aty që na shqiptojmë shqipërisën, edhe pse është e simplifikuar, por shumë e thjeshtë, por shumë e eposhëmë.

Permanent link to this publication: