Shqiptarja dhe anglishtja, me origjinë latine, tregojnë ndryshime themelore në strukturë, fonetikë dhe principet ortografike. Këto ndryshime kanë qenë rezultat i zhvillimit historik të veçantë të çdo gjuhë, që ka gjetur formimin e dy sistemesh shkronjash të ndryshme. Analiza shpërbluese e këtyre sistemesh lejon të kuptohet më së miri natyra e tyre dhe shpjegon shumë nga problemat që shfaqen gjatë mësimërisë së tyre.

Kompozita quantitative dhe elementet unike

Alfabeti modern i spanjishtes përbëhet nga 27 shkronja, ndërsa anglishtja është kufizuar në 26. Diferencat themelore përfshijnë ekzistencën e shkronjës «Ñ» (ene) në spanjisht, e cila ka zhvilluar historikisht nga dy «nn» në fjalët latine dhe është simbol i përbashkët i identitetit gjuhësor spanjoll. Curiozisht, deri në reformën e vitit 2010, alfabeti spanjoll përfshihte si shkronja të veçanta digrafet «Ch» dhe «Ll», që theksonte unikësinë fonetike. Alfabeti anglisht është, ndërsa, i mungon shkronjave shtesë, por përdor aktivisht digrafet si «th», «sh» dhe «ch», të cilat, megjithatë, nuk konsiderohen elemente të veçanta.

Principi fonetik kundrejt ortografisë historike

Shpërblueshmëria më e rëndësishme është ndryshimi në principin e përcaktimit të shkronjës dhe zërit. Alfabeti spanjoll karakterizohet nga një gradë e lartë fonetike: çdo shkronjë, me raste të rralla, korrespondon me një zë të qëndrueshëm. Kjo siguron parasyshëmësi në prodhimin e zërit bazuar në shkrimin e fjalës. Shembull i rëndësishëm është shkronja «V», e cila në spanjisht shkruhet si [β], shumë e ngjashme me «B» në shumë pozicione. Në gjuhën anglisht dominon principi i ortografisë historike, ku shkrimi i fjalës shpesh riflet zërin e vjetër. Një shkronjë e njëjtë mund të transmetojë shumë zëra, si në rastin e «A» në fjalët «f*a*te», «c*a*t» dhe «f*a*ther», ndërsa kombinimet e shkronjave formojnë komplekse zënore të paprediktueshme.

Roli i shkronjave diakritike dhe shkronjave tjetër

Shkrimi spanjoll përdor shumë shkronja diakritike për funksione të ndryshueshmërisë së mendimit dhe fonetikës. Akuti (udhëtimi) tregon udhëtimin shkronjor, që shkakton rregulla e mëdha, ose ndryshon homonimet, si në çiftin «sí» (po) dhe «si» (pak). Dierizisi përdoret në raste të rralla, si në fjalën «lingüística», për t'identifikuar zërin e shkronjës «U». Në gjuhën anglisht, shkronja diakritike është gati mungon në fjalat e origjinës, duke u shfaqur vetëm në zbatimet. Aproachi është qëndrueshmërisht i ndryshëm edhe ndaj shkronjave tjetër. Në spanjisht, shkronja kryesore është «H», e cila nuk shkruhet kurrë, por shkruhet për shkak historik. Në anglisht, numri i shkronjave tjetër është shumë më i madh; ato shpesh mbeten si relicta etimologjike, si «k» në «knife» ose «gh» në «night».

ndikimi në shpërndarjen globale të gjuhëve

Veçoritë ortografike këto ndikojnë direkt në proceset e mësimërisë së gjuhëve. Transparencia fonetike e alfabetit spanjoll lejon që iniciantët të mësojnë shpejt leximin dhe shkrimin, që favorizon popullaritetin e tij. Ortografia anglisht, me shumë eksceptime dhe rregulla e panëdëshmuar e leximit, kërkon eforte të mëdha për mësimërimin, por dominimi global i gjuhës anglisht kompensohet këtë komplikim. Ambajt alfabetë, pavarësisht nga ndryshimet e tyre, arriten me sukses të kryejnë detyrën e fiksimin e trashëgimisë kulturore të mbeta dhe të shërbimit të nevojave komunikative të sëmëdhjetë milionë njerëzve në gjithë botën, duke qenë sisteme dinamike që vazhdojnë të zhvillohen në kohën digitale.

Permanent link to this publication: