Psikologjia e ngurimit: kur viti i tjerëve gjithëzakonisht shihen si reflexi i mendjes suaj

Ni gjithë kemi kuptimin këtë emocion. Ajo e vetme momente, kur gjakut shkrihet tek faqet, qëa që kërcenin fillojn t’mbushen më shpejt, dhe sytë t’i prishen poshtëm. Në mënyrë që e shqyrtojmë një gabim, është si përmjetari botës që shikon mbi nÿnë oshtimi. Dëshiram ta ndërrohem gjysmën e errt, ta zanafish, të bëhem i pamëshqyer. Kjo është ngurimi. Një prej emocioneve më të vjetra, më fuqishme dhe më kontradiktore të njeriut. Psikologjia e ngurimit shkëlqenjojë jo vetëm mekanizmat e kësaj emocioni, por edhe rolin e tij në formimin e personës, lidhjeve shoqërore e kushteve kulturore. Ngurimi është jo vetëm një gjë e papërkohshme, por edhe një instrument fundamental që përcakton, sikëndesh t’iu bëjmë dhe si jemi në shoqëri.

Ngurimi vs. vini: në ç’të shkëputen

Pshikologët shpesh ndryshojnë mes ngurimit dhe vinit, dhe kjo ndryshim është e rëndësishme. Vina e lidh me veprim: «Unë e bëj gjëtë gabuar». Së ndërkohë, ngurimi lidhet me vetën: «Unë jam i keq’. Vina e tregjon veprimin e specifik që mund të riparohet, të kërkojë falje, të kompensojë. Së ndërkohë, ngurimi është një oshtim global i shqyrtimej, sensi i gabimit vetveti, dhe sensi i papërcaktësisë së vetvetishme. Vina zakonisht shkaktë mbyllje e përpjekje për t’i riparuar situatën, ndërkohë që ngurimi shkakton hedhje mbi vetë, zhdukje, dëshirë për t’iu fshehur. Nëse ndjen vjinë, mund të falë dhe përpjekjë ta riparosh gabimin. Nëse ndjen ngurimin, shëmijohet si gabim vetveti, dhe kjo emocioni nuk jep këtë mundësi të veçojmë.

Shkaqi kjo ndryshim ka afektim të thellë tek jetës psikike. Vina cronike është e ngjeshme, por më pak e shkatërruese, se ngurimi kronik, sepse vina lë jetënë për rindërtim. Ngurimi, së ndërkohë, lihet jetës pa këtë shpresë. Ai thotë: «Nuk mund t’i riparosh, sepse problema nuk është në atë që unë e bëj, por në atë që jam’. Të gjitha kjo është arsyeja pse puna me ngurimin në terapinë psikologjike është e vështirë – ai sulmon ato bazë të vlerës së vetvetishme.

Evolucioni i ngurimit: pse kjo dore është e kërkuar

Më sytë e evolucionar, ngurimi ka luajtur rolin më të rëndësishëm në jetën e njeriut si jetesë shoqërore. Që ta jetojmë si pjesë e një grupi, ishte e detyrueshme të ndjekeshin normat e tij. Ai që e bënte rrethatat, rris rrezikin e ekzudimit, që në botën antike do të thotë gjysmë vdekje. Ngurimi u bë mekanizmi që t’i tregonte: «Unë e bëj gjëtë që rrezikon pozitën time në grup’. Ai i bënte ta shpërfillin behaviorin që mund t’i bënte ta izolojnë.

Todaj ky mekanizëm vazhdon të funksionojë, por objektivët e tij ka ndryshuar. Ngurimi i kontrollon behaviorin tone nën normat shoqërore, ndihmon ne t’i bëjmë më tej arsyetimin e emozioneve tjerëve dhe t’i mbajnë harmoninë në marrëdhëniet. Por «rezerva evolucionare» e ngurimit zakonisht është më e madhe, se ç’ka nevojë në botën moderne. Ne shihemi nguruar për gjëra që nuk përballen realitetin e jetës, por ndoshta marrim emocionin me te gjatësisht, siç është e pavullnetës.

Neurobiologjia e ngurimit: ç’bën me mendjen

Kur ndjen ngurimin, në mendjen tone aktivohen rraportim biokhimik. Aktiviteti i qendrës së mendjes sëparore – ajo pjesë e mendjes që përgjigjet për kontrollin vetveti dhe behaviorin shoqëror, i bëhet më i ulët, dhe struktura më e vjetër evolucionarisk merr te ardhjen. aktivizohet trupat e mëngjesit – qendra e frijës, dhe ishulla – zona që lidhet me sentimet e brendshme të trupit, dërgojnë mesazhe se ‘ka diçka t’i ngjarë’.

interesante është se perceptimi i ngurimit aktivizon ato pjesë të mendjes që edhe me dol gjakmarrje. Ky nuk është metaforë – mendja e vërtetë shqyrton rrjedhjen shoqërore si një minacin fizike. Just kjo është arsyeja pse ngurimi është i vështirë të pranojë. Ai është jo vetëm psikologjikisht i keq, por edhe fizikisht i dhunueshëm. Just ky mekanizëm është arsyeja pse njerëzit shpesh i shpërfillin situatat që mund t’i bëjnë nguruar, edhe pse kjo e ngjarës mund të jetë kundër interesave e gjatëzgjatë.

Rrijët e ngurimit: si formohet kjo emocion

Ngurimi ka filluar që nga viti i parë, më parë se fëmija të kuptojë normat shoqërore. Paraqitjet e para të ngurimit shpesh janë lidhura me reaksionet e prindërve: kur prindri merr atë që e pranë, e krykëzoj ose ekspreson rezik, fëmja mëson të lidhë behaviorin me humbjen e dashurisë së mirët dhe mirëqenies. Në këtë moshë, ngurimi nuk është i ndryshuar nga personës: fëmja nuk mendon «unë e bëj gjëtë keq’, por «unë jam i keq’. Ajo mësohet të patternin e këtij, ai mund t’i mbajë ngurimin e kronik në vitin e rritur.

Rritja e ngurimit është e përmes së përgjigjit të prindërve tek gabimet e fëmijës dhe për arat. Nëse prindërit i marrin ato si pjesë e arsimit natyror dhe e mbajnë lidhjen e emosionale, fëmja mëson t’i mbron ngurimin e vet e t’i pranojë gabimet si kohor. Nëse ata reagojn me ngurim, mësim, ose kurrizim, fëmja mëson që vlera e saj ndryshej nga beshtesia, dhe çdo gabim është rrezik për vlerën e vet.

Ngurimi në kulturë: si shoqëria e menaxhohet me ngurimin

Kulturat ndryshojnë në mënyrë që kemi me ngurimin. Në disa shoqëri, ngurimi është përgjegjësja kryesore për normat shoqërore. Në Japoni, p.sh., koncepti i ‘djeshme’ (men) është e lidhur me shmangjen e ngurimit. Në kulturat tradicionale, ngurimi mund të jetë më i fuqishëm si instrumenti i kontrollit, se lexhja. Frazo e famshme ‘të vdekur me ngurim’ reflekton të gjithë shtrenjësinë me të cilën shoqëria mund të përdorë këtë emociion për t’u mbajtur porositjen.

Në kulturën perëndimore, ngurimi zakonisht është i mirëpritur si diçka që duhet t’i mbyllim. Ai quhet ngjyra e rrezikshme për realizimin e vetvetit, dhe terapia zakonisht u drejton ndaj lirimit prej ngurimit kronik. Por edhe në shoqëritë perëndimore, ngurimi mbetet armë fuqishme e kontrollit social, veçanërisht në epokën e rrjetave social, ku ‘shpenjta publike’ është e zakonshme.

Ngurimi dhe rrjetat social: realiteti i njelesi publike

Në epokën e rrjetave social, ngurimi ka fituar një forcë të re. Tani gabimi që bëhet publikisht mund të qëndron në internet për gjysmë të jetës e ndashur dhe të shpërndarë mijëra herë. Shpenjta publike ka qenë armë e kontrollit social, ndonjëherë edhe shkatërrues. Njerëzit e ngrojnë t’i thënë mendimet që mund të qenë pranë kundërshtim, sepse frika e të qenë dëshiruar si burr i keq nuk është më e kufizuar në rrethet e shkëlqyesave, por shpërndahet në botën e plotë.

Në këtë gjysmë, rrjetat social kanë krijuar edhe hapësirë për t’i shpërfillur ngurimin: komunitete ku njerëzit e dalin me gabimet e tyre e gjejnë mbështetjen. Këto dallime mund t’i ulen ngurimin, duke i lejuar të përkuptojnë se gabimet janë pjesë e këshilltës së jetës së njeriut. Megjithatë, balanca midis shpërfilljes së ecurë e perceptimit i gabuar i ngurimit mbetet shumë e rrezikshme.

Sa punojmë me ngurimin

Puna me ngurimin fillon me një ecuri. Shumë herë, nuk e kemi kuptimin se ngurimi kontrollon atë: nuk e pranojmë situatat, nuk e bëjmë fjala, i mbajmë larg mundësitë. Hapi i parë është t’i marrim me vëmendje ngurimin kur ai bën hyrje, e t’i zbulojmë gjurmët e tij: thellështja e qëndrës së kërcenit, e gjakut që shkrihet tek faqet, dëshira për t’i shpërfillur sytin.

Hapi i dytë është t’i ndajmë ngurimin nga vina e realitetit. Përdorim pyetjen: ‘Kjo është a e vërtetë se e bëj gjëtë keq, ose është vetëm frika për shqyrtime të tjerëve’? Shumë herë, ngurimi nuk rrjedh nga veprimi real, por nga frika për reaksionin e tjerëve. Në këtë rast, është e rëndësishme t’i rikthëm fokushin nga shqyrtimeja e jashtme në vlerat brendshme.

Hapi i tretë është t’i dalë me ngurimin. Një nga mënyrat më efektive për t’i ulur ngurimin është t’i fali. Kada e falem se ç’të mendojmë, e lihim gjakun prej tij. Dëshirojmë që të vëren se nuk u kundërvijen, dhe kjo ndihmon të dëshpërojmë iluzionin e izolimit.

Ngurimi si burim i fuqisë

Kundra kësaj shqyrtimi të zakonshëm, ngurimi mund të jetë jo vetëm i shkatërrueshëm, por edhe i pozitivë. Ngurimi i sëndhur ndihmon ne t’u qenë adaptuar shoqërisht, të respektojmë emozionet e tjerëve dhe t’u mësojmë mësime prej gabimeve. Pa ngurim, nuk do të zhvilloheshim si persona, sepse është ngurimi që na përmbyllë kur na bënë dijenë se behaviori im jo i përputhshëm me vlerat tone ose pritjet shoqërore.

Overkomja e ngurimit kronik është rruga që kërkon kohë dhe pacience. Por nuk drit në zhdukjen e ngurimit, por në aftësinë t’i jemi me të, pa ta lejuar ta kontrollojë jetën tone. Në këtë mënyrë, ngurimi, si edhe shumë emocione të tjera, është jo një armë, por një mësues. Kur mësimohet, ai nuk është më kryeqytetës i vet.

Shpërmbyllja

Psikologjia e ngurimit është psikologjia e vështirësisë njerëzore. Ajo tregon se sa e mendojmë në pranimin e tjerëve, se sa e nevojishim ta pranojmë. Por ajo gjithashtu tregon se si mund të qellemosim këtë nevojë, duke mësuar t’i pranojmë veten, edhe kur ndryshojmë jashtë idealit. Ngurimi është jo një gjakmarrje, por një kërceni. Kur kemi m
© library.rs

Permanent link to this publication: