Prava djeteta: istorija i sovremennost — od objekta brige do subjekta prava

Uvod: promena paradigme

Historija prava djeteta odražava evoluciju predstavljenja o detstvu i mestu djeteta u društvu. Do XX veka djeca u pravnom polju su se gledala uglavnom kao objekti — ili roditelske vlasti (rimsko patria potestas), ili državne opuke i dobrotvornosti. Sovremennost je označena prekidom do koncepta djeteta kao subjekta prava, koji posedu vlastite, neotkrivljive slobode i interese, koje država je obavezna da zaštiti. Ovo je fundamentalan prekid od «prava na djeteta» do «prava djeteta».

Historijske preduslovlja: od industrijalizacije do humanizacije

Sovremena konceptija prava djeteta je formirana rezultatom nekoliko ključnih procesa:

Industrijska revolucija i početak zakonodavstvene zaštite: Široko korištenje dječjeg rada na tvornicama u XVIII-XIX vekovima je vodilo do prvih zakona o ograničenju radnog vremena i dostupnosti djece (npr. engleski Zakoni o tvornicama 1802. i 1833. godine). Ovo je bio prvi korak priznanja ranjivosti djeteta i odgovornosti države.

Društvo za spašavanje djece i juvenilna justica: Na granici XIX-XX vekova u SAD-u i Evropi je nastalo pokret «child savers», koji se borio protiv beznadzora i žestokog obraćanja. Ključnim pravnim novinama je bilo stvaranje prvog suda za djecu u Čikagu (1899. godine), osnovanog na ideji rehabilitacije, a ne kazne.

Deklaracija prava djeteta 1924. godine ( Ženevska deklaracija): Primita Ligom naroda po inicijativi Eglantine Jebb, osnivačice Save the Children, prvi put je formulisana pet principa međunarodne brige o djecima. Međutim, to je bio moralni, a ne pravno obavezniji dokument.

Ključan čin: Godine 1919. prilikom stvaranja Međunarodne organizacije rada (MOT), jednom od njegovih prvih konvencija je postala Konvencija br. 5 o najmanjem dobu za zaposlenje u industriji (1919), koja je postavila granicu u 14 godina. Ovo je pokazalo da je zaštita djece postala dio globalne socijalne politike.

Konvencija o pravima djeteta 1989. godine: revolucionarni dokument

Primita Generalnom skupštinom ONU 20. novembra 1989. godine, Konvencija o pravima djeteta (KPR) je postala najbrže i najšire ratificirani međunarodni ugovor u istoriji (njega su ratificirale sve zemlje članice ONU, osim SAD-a). Ovo nije deklaracija, već pravno obavezniji alat, zasnovan na četiri fundamentalna principa:

Nediskriminacija (Članak 2).

Najbolje osiguranje interesa djeteta (Članak 3) — princip koji mora biti prvotno razmišljanje pri svim dejstvima u vezi sa djecom.

Pravo na život, preživljavanje i razvoj (Članak 6).

Uzimanje u obzir mišljenja djeteta (Članak 12) — pravo djeteta da slobodno izražava svoje mišljenje po pitanjima koja ih uključuju i da bude zaslušano. Ovo je temeljni kamen ideje djeteta kao subjekta.

Konvencija je ujednila tri grupe prava:

Prava na osiguranje (pravo na ime, građanstvo, obrazovanje, zdravstvo).

Prava na zaštitu (od žestokog obraćanja, iskorištavanja, otimljenja).

Prava na učešće (sloboda misli, vere, religije, pristup informacijama, učešće u javnom životu).

Primer implementacije: Norveška, počevši od 1980-ih, sistemski ugrađuje princip Članka 12 kroz institut ombudsmana za prava djece (Barneombudet) i obvezne procedure «zaslušavanja djeteta» u sudovima za obiteljska pitanja, školama i općinama.

Sovremeni izazovi i širenje teme

Posle 30+ godina od prihvatanja KPR kontekst se promenio, iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova iznova
© library.rs

Permanent link to this publication: