Tanca në budizëm: nga ritualet pantomima deri në meditacionin në lëvizje

Paraqitja: lëvizja e kuptuar si rrugë për ardhjen e iluminimit

Në budizëm, me theksin në kuptimin, heqjen e kënaqësive sensoriale dhe ushqyren e trupit, përkufizimi i dansit si mungesë e shërbimi ose ekspresimi i vetëmje që është i modërt. Megjithatë, si religjion i thellësinës sinкретike, i pranishëm në kulturat lokale, budizmi ka zhvilluar dhe i ka pranuar praktika unike rituale-simbolike dhe meditative të dansit. Qëllimi i tyre është jo ekspresimi i dansarit, por shprehja e arsimit (Dharmës), mirënjohja e zotëve, transformimi i kuptimit të shikuesit dhe ekzekutuesit.

Principet e kryesore: dansi si Dharmë dhe mirënjohje

Te bazat e përgjithshme të përgjithshme të kushtetarit të budizmit janë disa ide:

Mungesa e përqendrimit: Lëvizjet duhet të jetë pa afektacion emocional, egoçentrizëm dhe sensualitet. Dansi është veprim i disiplinuar, i kuptuar.

Simbolizmi: Çdo gjest, pozë, kostum dhe atribut kanë simbolikë të thellë, i lidhur me filozofinë e budizmit: fitimi mbi iluzionet (mayā), kënaqësia (karuna), mëshira (prajñā).

Efektiviteti ritual: Dansi shpesh konsiderohet si akt i magjisë sakrual (sadhana), i aftë të purifikojë hapësirën, të thirret zotëve (idamët), të akumulojë meritët.

Traditat kryesore të dansit në budizëm

1. Budizmi tibetan: pantomima mistike dhe zotërit e urtë

Tibetianët e traditës së dansit janë më të zhvilluar dhe më të njohur. Qendra e saj përbëhet nga cham (ʻcham) — ritualet mistikë e dansit, të kryera nga mонахët me maska.

Origjina dhe kuptimi: Sipas këngës, bazat e cham u vendosën nga yogin i madh dhe shenjt Paldamasambhava (Guru Rinpoché) në shekullin VIII, për të zënë demonët lokalë dhe për të plotësuar Dharmën. Dansi është vizualizimi i mantras, ikona që jeton. Duke e kryer atë, mонахi i dansit identifikohet me zotërin e urtë, ose mbrojtësin e paqës (idam, dakini, dharmapalā).

Ikonografia dhe simbolika: Kostumët dhe maskat janë shumë komplekse. Maskat e urtë (me këmbë, tre sy, këndor me kalla) simbolizojnë energjinë që transformon fuqinë negative dhe ngjarjet e mendjes. Çdo lëvizje (mudrā), pozë e këmbëve, drejtimi i syrit janë rregulluar dhe përshkruar në tekstit tántrik.

Konteksti: Cham performohet gjatë festave të mëdha monastike (tib. tsechu), shpesh para ose në çastën e Krishtlindjeve (Losar). Ai më i njohur është festivali në monastërin Hemis në Ladakh. Të gjitha danca kanë zgjatje disa ditë dhe përfundojnë me rituelin e shkatërrimit të figurës së vrasës me test ose maq, simbolik i fitimit të Dharmës mbi mungesën.

Dansa me kalla (Tib. «Karada-cham»): Performohet me odajë prej kalla, e cila shpërndahet për të thënë për ecurinë e jetës (anitya) dhe praktikën e vëzhgimit të vdekjes.

2. Budizmi japonez: ritualet ezoterike dhe teatri Noh

Bugaku dhe Gigaku: Rituale e vjetra rituale-muzikore, që ardhën në Japoni përmes Kinës dhe Koreës, u përdorën në rituale budiste. Ata përfshijnë elemente e tilla si përgjithësia, mimika.

Dansa në shkolllën e Shingon (jap. «Mai»): Budizmi ezoterik (mikkyō) i Shingon ka mbajtur rituale rituale komplekse, si «Ryugai-no-mai» (Tanca e fëmijëve të drakonit), kryer për thirrjen e gjellës ose paqës. Lëvizjet këtu janë vizualizimi i mantras dhe mantras.

Impakti në teatrin Noh: Megjithëse Noh është art i qendrave, estetika e tij (mëngull, simbolikë, përdorimi i maskave, tema e varfrit dhe iluminimit) është thellësisht e pranishme me ide të budizmit, veçanërisht me shkollën Zen. Dansi në Noh është lëvizje e qendruar, minimaliste, që ekspozon sëri i sëritës.

3. Budizmi Theravada (Shri-Lanka, Tailandë, Mjanma, Kambodja):
Në këto tradita, dansi është më pak integruar në praktikën monastike, por ka rol në kulturën e popullit dhe kultën e këshilltarëve.

Khon (Tailandë) dhe Lakhon (Kambodja): Dans klasik pantomima me maska, e cila shpesh përshkruan epizodët e jetës së Budës ose nga epos i nacional «Rama-kiyen» (versioni i «Ramaianës»). Kjo është mirënjohja dhe mënyra e transmetimit të mësimëve moralë.

Dansa me kaneza për mirënjohjen: Në Tailandë ekziston danë rituale me kaneza, kryer në kisha gjatë festave.

4. Budizmi Zen:
Meditacioni në lëvizje
Zen, me principin e «përjetimit të realitetit të drejtpërdrejtë», ka lindur praktika që mund të konsiderohet si formë ekstremisht asketike e dansit.

Kinhin (經行, «walk meditation»): Hapësira e ngadaltë, e kuptuar, e kryer në rreth gjatë sesioneve të meditimit të rëndësishme (džadzën). Çdo hapat sinxhronizohet me frymërimin, vëmendja është e plotë në momentin tani. Kjo është danë pa shikues, ku lëvizja është vetë meditacioni.

Prostrime ritmike (prostrim): Në disa tradita, prostrimet ritmike, kryera si pjesë e prakses së kujdesit ose mirënjohjes, marrin karakterin e rituelit transtornues, ritualit fizik.

Dansa si praktikë budiste moderne

Në shekujt XX–XXI, disa mësues të perëndimit dhe të lindjes tentuan të integrojnë lëvizjen të lirë në kontekstin budist.

«Lëvizja e lirë» në retreats: Si mjet për punën me energjinë, heqjen e bloqeve trupore, zhvillimin e kuptimit të kuptimit në lëvizje. Megjithatë, këto practika shpesh qëndrojnë jashtë qendrës dhe shkaktojnë debatë në rrethet konservator.

«Dansa e mantras» ose «Dansa e vajrës»: Praktika që përfshijnë lëvizjen rrethore me leximin e mëtërve ose vizualizimin.

Exchange i kulturës dhe turizmi

Shumë dansa sakrual, veçanërisht cham, performohen sot jo vetëm në kontekstin ritual, por edhe në kontekstin demonstrues për turistë. Kjo krijon një dialog të kompliktuar midis praktikës religjioze autentike dhe performansës kulturore, ndonjëherë duke çuar në komercializim dhe shkurtësim të simboleve.

Shumëzimi me dansin në judaizëm dhe kristianizëm

Shumëkohësisht, ndryshëm nga judaizmi, ku dansi zakonisht është ekspresimi i kënaqësimit kolektiv dhe festës, ose kristianizmi me përkufizimin e tij ambivalent, dansi budist (veçanërisht tibetan) është veçanërisht kodifikuar, ikonografik dhe zakonisht i urtë, veprim që drejtohet ndaj transformimit të demonëve të brendshëm dhe jashtëm. Qëllimi i tij është jo bashkimi i komunitetit në shërbim, por shprehja e betejës me mungesën dhe krijimi i një fushë karmike pozitive.

Përfundim: lëvizja që liron nga lëvizja

Dansa në budizëm është paradoksi: është sistem i lëvizjeve që më në fund duhet të çojë në qendrim të mendjes dhe lirimin nga çdo aktivitet i kushtuar. Ai nuk është më shumë se trupi si tjetër, por trupi si kartë e mendjes dhe botës, si instrument për manifestimin e kënaqësia dhe mëshirit. Kjo është art ku estetika është e mbajtur në qendër të teologjisë (mësimi për ardhjen). Nga përrallat e urtë të mонахut tibetan me maskën Mahakala deri në hapat e paqës së monahut zen në kinhin, dansi budist ekspozon principin kryesor: veprimi i kuptuar, i kënaqshëm dhe i simbolikisht i mbushur është vetëm rruga. Ai shpërndahet, që iluminimi është gjë e dinamike, procesi i transformimit të gjithë energjisë na, përfshirë edhe energjinë lëvizjes, në mëshirë për të gjithë jetët.

Permanent link to this publication: