Perceptimi ekzistencional në fund të vitit dhe në Krishtlindje: midis pranishmërisë dhe anashkalimit të kohës

Hyrje: Rruga kronologjike si sfidë ekzistenciale

Periodi i festave të Krishtlindjeve dhe të Nëntorit është një fenomen kulturore dhe psikologjike unik, që aktivizon kompleks perceptimesh ekzistenciale. Këto festë, që shënojnë fundin e një cikli kohor e fillimin e tjetrit, funksionojnë si trigger i refleksionit, që vizhdon njeriun nga automatizmi i jetës përditëse tek pyetjet për kuptim, fundshmëri, vetëmëri dhe vërtetësi të ekzistencës. Festat e parapërgatitura shoqërore dhe idillia familjare shpesh konfliktojnë me gjendjet interne, që prodhon fenomenin e «depresionit festiv» ose «hamrës ekzistenciale».

1. Fenomeni i «përfundimit të viti» dhe perceptimi i fundshmërisë

Nëntori tradicionalisht është i lidhur me rritulin e retrospektës. Njeriu është detyruar të kryejë audit ekzistencial të vitit që ka kaluar:

Sensacioni i kohës që ka shkuar («Lihoradha e vitit që ka shkuar»). Analiza e planëve nerealizuar, e mundësive që kanë shkuar, e gjakmarrjeve që nuk kanë qenë të realizuara, prodhon sentim të veshnjës, i shqetësimit ekzistencial (Angst), i përshkruar nga Kierkegaard. mendja «më shumë një vit ka kaluar, por...» është burimi i frikës së jetës së «nëautentike» (Heidegger).

Konfrontimi me kufijtë e vet. Përshkallëzimet e shoqërisë dhe ambicjatat e brendshme kundërvendosen me arritjet e realë, që zbulon diferenca midis «Jotës së Ideales» dhe pozicionit aktual. Kjo është perceptimi i kufijve të mundësive vetes dhe kohës që është dhënë për realizimin e tyre.

2. Shtypja e «autenticitetit» të festës dhe vetëmëria ekzistenciale

Festa shpërbëhet dhe konsumohet si skenar i gatshëm i shumëmërisë: familja e rrethuar, festë e mirëmbajtur, këmbim i dëshirave. Ky narativ ideal i parapërgatitur nga kulturëja ka krijuar diskomfort ekzistencial:

Shkëputja midis pranishmërisë dhe realitetit. Edhe festat e suksesshme shpesh nuk përputhen me imazhin gjerëzuar, që ka krijuar sentim të frustrimit dhe paqëndrueshmërieje (“Ç’ka që nuk është ideal, sepse festat e mia nuk janë ideales”).

Vetëmëria në mes të shtresave. Në situatën e festës familjare ose korporative, njeriu mund të jetë i shquar në vetëmëri brendshme, i papajtuar, i izoluar ekzistencialisht nga tjerët (Jaspers). Rituallët (tostët, këmbimi i dëshirave) theksojnë, jo largojnë këtë perceptim.

Nëpërmjetësi (“Ekzistencë-Per të Tjerët” sipas Sartre). Njeriu është detyruar të lëvizë rolë shoqërore (më i dashurit familjar, i mirëmëngjarshëm i vizitës), që mund të fuqizojë sentimin e izolimit nga vetja e tij dhe projektit të vet (Sartre).

3. Krishtlindja si ndeshje me absurdinë dhe kërkimi i transcedencës

Krishtlindja, ndryshe nga Nëntori i laik, ka ngarkim simbolik religjioz që gjithashtu mund të prodhojë pyetja ekzistenciale:

Ndeshja me absurdinë në botën laike (Camus). Rituallët, që nuk kanë origjinën saktë sëkullshme (vizitimet në kishë, këngët e koladës), mund të jenë të pranishëm si veprime të pa kuptueshme, absurd, që theksojnë shkëputjen midis traditës dhe perceptimit personal.

Nostalji për përfundësimin e humbur. Krishtlindja shpesh është e lidhur me fëmijërinë, familjen, “botën e mirëmbajtur”. Për njeriun e rritur kjo është arsye për perceptimin e nostalgjisë ekzistenciale – dorëmbajtja jo për të kalimin, por për humbjen e sentimit të mbrojtur, i kuptuar dhe i përshtatur. Kjo është perceptimi i “paradisut të humbur” të ekzistencës individuale.

Kërkimi i transcedencës. Edhe jashtë kontekstit të besimit, festa mund të provokojë kërkimin për diçka më të madhe se jetë përditëse: përpjekjet për “mirakull”, e shpresat për ndryshim, e gjërat e pranishme për këshillim dhe përprimje. Kjo është përpjekja për të shkaktuar daljen jashtë jetës së përshtatur, që është qendra e projektit ekzistencial.

4. “Situata e kufijtës” dhe projekti i futurit

Momenti i kalimit (ku kuranjtë shkonin) ka perceptim të veçantë kufitar (termi i futur nga psikologu E. van Dorn). Në këtë sekondë, njeriu është “mes” të kaluarit dhe të ardhurit, që shpërthyen sentimi i lirisë dhe përgjegjësisë për projektin jetësor që do të arrijë.

Tregtimi i frikës së lirisë dhe mundësisë (Sartre). Nëntori është simboli i fesë së pastër, që merr shumë mundësi. Detyra e zgjedhjes dhe mungesa e garantimeve të suksesshëm mund të paralizojë, duke shkaktuar “dëshirën për lirinë”.

Pranierja e fundshmërisë si motivim. Njohja për shkëputjen e vitit tjetër mund, në mënyrë pozitive, të motivojë për jetë më autentike, për realizimin e projektëve të përmirësuar, për më shumë e vërtetësi në lidhje – sa që Heidegger e quajti “jetë-deri-të-shtetit”, plot me veprime të kuptuara.

Përfundim: Festat si laborator ekzistencial

Nëntori dhe Krishtlindja shfaqen si laborator ekzistencial i fuqishëm, ku, nën shtypjen e ritualeve shoqërore, zbulohen kushtet bazë të ekzistencës njerëzore: kohës, lirisë, vetëmërisë, kërkimit të kuptimit. Perceptimet e këtij periudhë – nuk janë patologji, por reaksion e natyrore për ndeshjen me pyetjet themelore, të cilat jetës përditëse i lejon të shpërfillë. Festat janë një mirrëmbajtës, ku shfaqet më tepër se jo prosperiteti jashtëm, por “vërtetësia” brendshme e ekzistencës tone. Suksesi i kalimit këtë “laborator” nuk ndodhet në shëndetësim të shumëmërisë, por në aftësinë e pranimit dhe integruar të këtyre perceptimeve: pranierja e fundshmërisë si thirrje për veprime të kuptuara, transformimi i vetëmërisë në mundësi për ndeshje të vërtetë me tjerët, dhe shtypjen sociale të skenarëve si arsye për dialog të çështur me veten për projektin jetësor që ne donim të realizojmë në kohën që është dhënë. Në këtë mënyrë, tonika ekzistenciale e festave, me të gjitha saj dëshmi, mund të jetë burim i riemërtimit personal, më i thellë se ndryshimi formal i datës kalendare.
© library.rs

Permanent link to this publication: