Umjetnik Carfin iz beloruskih Smilovicha: zaboravljeni genij "reinkarnacija"i

Uvod: Međunarodna slava i lokalno zaboravljenje

Žamel (Žamil) Carfin (1899-1979) je jedan od najparadoxalnijih fenomena u historiji umetnosti 20. veka. Umetnik svjetskog razine, čije delo čuva se u kolekcijama vodećih muzeja od Tel-Aviva do Washingtona, čije ime je bilo dobro poznato u umetničkim krugovima Europe i SAD-a, na svojoj istorijskoj rodnoj zemlji — u Belorusiji — ostao je praktično nepoznat do 2000-ih godina. Rođen u selu Smilovichi pod Minskom (poznatom i kao rodno mesto Haima Sutina), on je prošao put od tradicionalnog židovskog "heder"а do pariških akademija, stvarajući jedinstveni umetnički svet na raskrsnici modernizma, simbolizma i mističnog videnja.

1. Rane godine: od Smilovicha do Jeruzalema

Žamel Carfin (rođen Jakov Movševič Carfin) je rođen 1899. godine u siromašnoj ortodoksnoj židovskoj obitelji. Njegov otac je bio majster za malovanje i iscrivljivanje sinagoga, što je postalo prva škola za budućeg umetnika. U Smilovichima je primio tradicionalno religijsko obrazovanje. Godine 1914. obitelj je emigrirala u Palestinu (takođe poznatu kao Osmansko carstvo) kako bi se spasila od Prve svetske vojne i pogroma. Ovaj preseljenje je postao ključan: u Jeruzalemu mladi Carfin prvi put je susretao sa evropskom akademskom školom u "Becalel Školi umetnosti i remeta". Međutim, njegova stvarna univerzita su bile stara zidina Jeruzalema, pustinski pejzaži i svet Bliskog istoka, koji su ostali u njegovoj paleti.

2. Period Pariza: formiranje stila

Godine 1924. Carfin, već dobivši stipendiju, je otišao u Pariz — mesto svetosti moderne umetnosti. Učio je u Visokoj nacionalnoj školi za izuzetne umetnosti i Akademiji Ransona, gdje ga je predavač bio simbolista Morris Denny. U Parizu se je približio krugu umetnika Montparnasa, ali nikada nije bio u komek akcijskih grupa, ostajući individualista-izolovaničar.

U Parizu se je formirao njegov zreli stil, koji će kasnije kritičari nazvati "poetskim simbolizmom" ili "lyričnim ekspresionizmom". Njegova slikarstvo:

Boja: Korištenje jasnih, zvučnih, skoro "stakleničkih" boja, što se vezuje za židovsku tradiciju ukrašavanja sinagoga takođe i za svet Palestine.

Kompozicija: Često izgrađena na principima simboličke višeslojnosti. Na jednom platnu mogu da se spoje biblijske scene, likovi komedije delfin, parizijske ulične scene i idilični pejzaži. Ovo nije ekлекtika, već filozofsko izjava o jedinstvu sveta i kružnosti vremena.

Sujeći: Centralnim temama su postale biblijske priče, mitologija, cirks, teatar, glazbenici. Njegov svet je svet vječnih arhetipa, "večni karnevál" života. Čest motiv je konj ili glava konja kao simbol prirodnje moći, strasti, a ponekad i apokaliptičnog predznaka.

3. Period Drugog svetskog rata i "reinkarnacija"i

Vojska je uhvatila Carfina u Parizu. On je skrivao se od nacista u Provansi, izbjegavajući deportaciju. Ovaj traumatičan iskustvo, a takođe i smrt većine njegove obitelji u Holokaustu (uključujući rođake u Smilovichima) je duboko uticao na njegovo stvaralaštvo. U ratnim godinama je stvorio seriju dela koju naziva "Reinkarnacije". U ovim slikama on "vosišta" oblike uništenog sveta istočnoevropskog židovstva (štetla), stavljajući poznate ravvine, glazbenike, trgovce u svoje simboličke, boječne svetove. Ovo je bio čin ne nostalgije, već magičnog prevladavanja smrti kroz umetnost, afirmacije večnosti kulture.

Interesantan fakt: Carfin je bio mešoviti majstor tehnike puantilizma (pisanja razdjeljivim točkama), koju je koristio ne u naučno-optičkom ključu, kao neoimpressionisti, već kao sredstvo za stvaranje vibrirajuće, mećurajuće, "živote" slikarske površine, pune unutrašnjeg svetla.

4. Međunarodno priznanje i nasleđe

Carfin je u životu postigao značajan uspeh. On je održao više od 50 personalnih izložbi širom sveta (Pariz, London, New York, Chicago, Johannesburg). Njegova dela su nabavljali Nacionalni muzej moderne umetnosti u Parizu (Centar Pompidu), muzeji Tel-Aviva, Hajfe, a takođe i mnogi privatni kolekcioniari u Evropi i SAD-u. Kritičari su primetili njegovu duboku vezu sa tradicijom (od židovske ikonografije do Breugela i Šagala) i ujedno apsolutnu modernost plastičkog jezika.

No na rodnoj zemlji, u BSSR, njegovo ime je izbrisano iz istorije zbog ideoloških razloga (emigrant, teme religije). Samo nakon sticanja Belarusiji nezavisnosti je počelo povratak nasleđa Carfina. U 2000-ima godinama umetnički historičar i galerist Inessa Savčenko je inicirala izložbe i istraživanja njegovog stvaralaštva. Godine 2008. у Smilovichima je otvoren Art centar u ime Carfina, gdje se čuvaju replike njegovih dela. Pravim delima su raspršeni po svetu, što čini zadatak njihovog istraživanja i konsolidacije složenim.

5. Uničnost fenomena Carfina

Carfin stoji posebno čak i u kontekstu Parizke škole:

Sintezа kultura: U njegovom stvaralaštvu su spojeni evropski modernizam, židovska duhovnost, sredozemnoliki kolorit i sjećanje na beloruski štetl. On je stvorio sopstveni univerzalni mit, koji se ne može sažeti na jednu nacionalnu tradiciju.

Optimistični misticizam: Za razliku od tragičkog ekspresionizma Sutina, umetnost Carfina je životobornujuća i harmonična. Čak i biblijske scene kod njega nisu dramatične, one se predstavljaju kao dio vječnog, prekrasnog svetovnog poretka.

Neovisanost od mode: On nikada nije sledio trenutne art trendove (abstrakcionizam, surrealizam), ostajući verni svojoj figuralno-simboličnoj manjeri, što, moguće, je vodilo do njegove relativne "maržinalizacije" u historijama umetnosti, orijentisanim na avantgardne struje.

Završetak: Povratak izgubljenog sina

Žamel Carfin je umetnik, čije nasleđe tek počinje stvarno biti osmišljeno u globalnom i, posebno, u beloruskom kontekstu. Njegov put iz Smilovicha preko Jeruzalema u Pariz je put kulturološkog sinteza i očuvanja sjećanja. Njegove slike nisu samo estetski objekti, nego složeni vizualni tekstovi, zahtevajući dešifraciju, gdje iza jasne, karnevalske površine se kriju duboki razmišljanja o veri, istoriji, životu i smrti.

Povratak njegovog imena u kulturalno polje Belarusije je ne samo akt istorijske pravde, već i važan korak u osvajanju multidimenzionalnosti nacionalnog kulturalnog nasleđa, koje nikada nije bilo monoetnično ili lokalizovano u jednim granicama. Carfin pripada ujedno Belarusiji ( kao rođenik i pesnik izgubljenog sveta štetla), Izraelu ( kao jedan od osnivača nacionalne umetničke škole) i Francuskoj ( kao izuzetan predstavnik Parizke škole). Njegovo umetnost je podsjetnik o tome da pravilo stvaralaštvo prevladava granice, a korenji hrane stablo, raspršeno po cijelom svetu.

Permanent link to this publication: