Pjeter de Koubertën e tij “religjia olimpike”: filozofia e kultit laiksh

Hyrja: prej sportit deri tek sakrali

Koncepti “religjia olimpike”, propozuar nga baroni Pjeter de Koubertën (1863-1937), është element kyç, por paradoksal, i filozofisë së tij rindërtimit të Lëvizjes. Kjo nuk ishte metaforë. Kubertën përdori qartë terminologjinë e religjioze dhe format e rituale për krijimin e një kulti të ri, laiksh sipas përmbajtjes, por sakral sipas formës, i cili duhej të bashkëngjitej botës rreth idealëve të perfekionit fizik dhe spiritual. Doktrinat e tij përfaqësojnë një sintezë të humanizmit pozitivizmit shekullit XIX, neoklasizmit dhe një gjëndje specifike teologjie civile.

Origjina e ideut: krizi e traditës dhe kërkimi i një feje së re

Rritur në një familje aristokratike katolike, Kubertën iu jetë dhënë një krizë shpirtërore, e lidhur me humbjen franceze në Luftën Franceze-Gjermane (1870-71) dhe me sensin e shkëputjes së bazave shpirtërore të shoqërisë. Ai e shihte modernitetin si një vakum feje, i cili, sipas tij, duhej të mbushet. Sporti, dhe veçanërisht imazhi idealizuar i tij antik, u bë për të tij instrumenti për krijimin e një “kisha” laike të re. Analizuar spartanën agelën dhe afërsinë afinkleze, ai e shihte ato jo vetëm si institucione sportive, por edhe institucione të arsimimit spiritual dhe civil. Visita e tij në Shtetet e Bashkuara, ku studioi sistemin e arsimimit fizik, dhe në Angli, ku dominonte ideologjia “kristianizmi muskular” (muscular Christianity), e pastroi atë në rolin mesianik të sportit.

Doctrinat dhe ritujt e fejes së re

“Religjia olimpike” e Kubertenit ka të gjitha atributet e kultit tradicionel:

Doctrinat (principet): Vlerat më të larta deklarohej jo fitimi, por pjesëmarrja; jo triumfi, por lufta; jo rezultati, por perfekionimi i vet. Kredo “Citius, Altius, Fortius” (“Më shpejt, Më lart, Më fuqish”) ishte më shumë se një shprehje e konkurrimit, por formula e rritjes shpirtërore. Norma etike më e rëndësishme ishte betimi fushatar, loja e drejtë (fair play) si analog modern i kodikut chivaler të mesjetës.

Ritujt: Kubertën i zhvillua ose i riaktivizua ritujt që i jepnin Igrave statusin sakral:

Plamuti Olimpik dhe easta: Shiheshin si transmetimi i plamunit e fejes së re. Për shkak se riti në formën e tij moderne u organizua më vonë, idea e plamunit si simbol i çështjes dhe vazhdimësisë i përkiste Kubertenit.

Ceremonitët e hapjes dhe mbylljes: U ndërtuan sipas modelit liturgjik, me shtrijët e festës, kërcënimet, himnin e “shervetimit” e çështjes.

Klauzula Olimpike: Teksti, shkruar nga Kubertën, ishte një molitë laike-obet, e dhënë atletët për besnikëri ndaj idealëve.

Medaljet: Nuk janë vetëm çmimet, por “relikvia” kultit të ri, materializatorët e vlerës më të larta.

Tempulli: Kjo u bë stadioni olimpik, por në mënyrë më të gjerë – çdo vend ku zhvillohet një shkëlqim sportiv për idealë.

Është prej: Duhet të bëhen atletët olimpikë, trenerët dhe anëtarët e KOK – adheptët e dedikuar dhe shërbëtorët e kultit.

Religjia pa Zot: Humaniزمi laik dhe pseudo-panteizmi

Është e rëndësishme të kuptohet se “religjia olimpike” e Kubertenit ishte principian jo-teistike dhe panenteistike. Ai i kundërshtonte ideën e Zotit të vetëm, por e shenjtëronte Njeriun, dorën e tij, mendjen e tij dhe trupin. Zotërit e tij ishin Heroizmi, Entuziazmi, Solidariteti dhe Paqja. Greqia antike i shërbeu si kufir mifik, gjuhë simbolike. Në këtë mënyrë, doktrinat e tij qenë formë e religjionit humanist, ku objekti i adhurimit ishte më mirët në njerëz. Kjo ishte religjia e kërcimit të tokës për potencialin njerëzor.

Konfliktet dhe kritika

Koncepti nuk ishte i lirë nga konfliktet interne dhe u kritikua:

Elitizmi: Ideali i atletit olimpik si “heroi shenjt” ka karakter aristokratik, gati kastik, që kundërshton demokratizmin që deklarohet.

Politizimi: Idea e religjies laike u merr lehtësisht në manipulime politike, siç ndodhi në Igrat e vitit 1936 në Berlin, ku nazistët krijuan veçanërisht ritin e tyre sportiv.

Utopizmi: Besimi i Kubertenit se sporti i arsimon automatikisht moralitetin dhe favorizon paqen, u tregua i naiv i mendimit ndaj nacionalizmit, dopnjës dhe komercizimit.

Mungesa e qartësisë dogmatike: “Feja” mbeti shumë e papërcaktuar që të bëhej zëri plotësues për religjionet tradicionale.

Mbulimi dhe moderniteti

“Religjia olimpike” e Pjeter de Kubertenit ka dhënë ndikim të madh në formimin e kulturës moderne sportive.

Religjia civile: Igrat u bënë formë e fuqishme e religjies civile (sipas termimit të sociologut Robert Bellah) për shoqërinë globale, me sajtina e tyre (stadiumet), relikvitët (medaljet, fakët), shenjtët (kampionët legendarë) dhe ciklet e kalendarit (rreth katër vjet).

Ritualja e inercisë: të gjitha atributet themelore, të dizajnuar nga Kubertën si elementë të kultit, u mbajtën dhe u fuqizuan me kohë.

Fundamenti etik: Ideat e tij për fair play, respektimin e konkurrentit dhe dedikimin e vetëm ndaj idealit mbeten këndbaza etike, në të cilën shpesh iu referohen, edhe kur realiteti është i largët.

Fakt interesant: Kubertën e shihte si liturgji, jo si shërbim. Ai personalisht zhvilloi protokollat, duke u përpoqur për shenjtërimin e festës. Për shembull, ai kërkonte që çështja të kalonte jo menjëherë pas finisit, por në një ceremoni speciale, ku kampioni, i ngritur në këndbraz, si idol ose shenjt, do t’i paraqiste publikut që i shërbente.

Përfundim

“Religjia olimpike” e Pjeter de Kubertenit ishte një tentativë utopike për të krijuar një fe universale për shekullin sekular – fe në njeriun vetë, i arsimuar nga sporti. Kjo ishte projekt i mesianizmit sportiv, ku atleti u bë shenjtë, ndërsa stadioni u bë tempull. Megjithëse si sistem teologjik i plotë nuk u pranua, rëndësia e tij ritual-simbolike dhe moral e mbeten në Igrat deri më tani. Kubertën i dha botës jo vetëm konkurse sportive, por edhe një mif të fuqishëm, kult laik, i cili, ndryshe nga të gjitha shkeljet e komercizimit dhe politikës, vazhdon të ofrojë botës një përvojë e rrallë në botën moderne – bashkëngjim kolektiv, shenjtërim dhe strehëzim ndaj idealit. Kjo është pasardhësia tij më e rëndësishme dhe e pavdekshme.

Permanent link to this publication: