Slavovanje Stareg Novog goda u svetu: istorijski kalendarski fenomen i njegove savremenske interpretacije

Uvod: Kalendarski pomak kao kulturni artefakt

Stari Novi god — jedinstven sociokulturni fenomen, koji se javio isključivo zbog prekida sa julijanskim kalendarom («stari stil») na gregorijanski («novi stil»). Razlika između kalendara, koja iznosi 13 dana u XX–XXI veku, vodila je do nastanka «dodatne» praznične datuma u noć sa 13 na 14 januara. Iako ovaj praznik službeno nije zakorenjen u državnim kalендарima, on ostaje u kolektivnoj svesnoći i praksi niza zemalja, predstavljajući jasni primer kulturnog konzervatizma i adaptacije tradicije na nove vremenske realnosti.

Geografija praznika: od Istočne Evrope do Balkana

Tradicija slavljenja Novog goda po starom stilu najjača je u zemljama sa istorijskim uticajem pravoslavlja i kasnim prekidom na gregorijanski kalendar.

1. Rusija, Belorusija, Ukrajina, Moldova: Ovdje Stari Novi god (belor. Stary Novy god, ukr. Staryj Novij rik) ima status neoficijalnog, ali omiljenog narodnog praznika. Njegov nastanak vezan je za dekret Sovnarkoma 1918. godine o uvođenju gregorijanskog kalendara. Zanimljivo, da Ruska Pravoslavna Crkva nastavlja da koristi julijanski kalendar, tako da 14 januara odgovara 1 januara po «crkvenom» stilu. To čini praznik posebnim mostom između svetske i religijske tradicije. U ovu noć se obično skupljaju za obiteljski stol (manje bogatiji nego 31. decembra), «dodumuju» neizvršena želja, a u nekim regionima (npr. na Jugu Rusije) — voditi «šchedrovke i variti kahu sa proročanstvima za žetvu.

2. Srbija, Crna Gora, Severna Makedonija, Bosna i Hercegovina (Srpска): Ovdje praznik, poznat kao Srpska Nova godina (Сербски Новый год), ima čak veću težinu nego 1. januara. On je službeni praznik u Srbiji. On je vezan za unikatan običaj «Sече бадняка»: ujutro 13. januara (Сербски Новогодни сочельник) glava obitelji ode u šumu za «бадняк» — mladom dubom, koji zatim slavno sagorijeva u kaminu kao simbol žrtve i obnove. Ovaj ritual potiče od dohrišćanskih slavenskih verovanja, vezanih za kult duba-primata. Za praznični večer se podaje «česnica» — obredni kruh, u koji se peče moneta: onome kojem će pripasti, će sreća slijediti.

3. Grčka, Armenija, Abhazija: U Grčkoj 14. januara zove se «Ахали квели» (ახალი წელი, doslovno «Stari Novi god»). On ga slavljaju večerom sa tradicionalnim jelo — хачапури, сациви, гозинаки. U Armeniji neke zajednice slavljaju «Аманор» (Նոր տարի) po starom stilu 13. januara. U Abhaziji praznik poznat je kao «Ажьырныхуа» — Dan stvaranja sveta, stari astronomski praznik, koji se poklapa sa Starem Novim godom.

4. Švajcarska: U nekim kantonima (npr. Appenzell) još uvek se slavi «Alter Neujahrstag» (Старый Новый год) 13. januara. Ova tradicija je sačuvana od XVII–XVIII veka, kada protestantski kantoni su prešli na gregorijanski kalendar ranije nego katolički, i neko vreme u zemlji su delovali dvije datume. U regionima gde je praznik sačuvan, provode se šetnje radeženih, simbolizujući izgon zime.

Istorijski i religijski aspekti: zašto 14. januara?

Ključ za razumevanje datuma leži u reformi pape Gregorija XIII 1582. godine. Do tada je julijanski kalendar «zaostao» za astronomskim godinom za 10 dana. Gregorijanski kalendar je bio namenjen ispravljanju ove greške. Međutim, njegovo prihvaćanje se protegnulo na stoljeća i imalo je konfesionalno-politički karakter:

• Katoličke zemlje su prešle brzo (Italija, Španija, Francuska — 1582).

• Protestantske zemlje su se suprotstavljale do XVIII veka (Velika Britanija — 1752).

• Pravoslavne države (Ruska imperija, Srbija) su se odbijale da prihvate «papijski» kalendar sve do XX veka. Rusija je prešla na novi stil samo 1918. godine, Bugarska — 1916, Srbija — 1919, Grčka — 1923.

Interesantan fakt: Najteže je prekid prošao Švedima. Odlučili su da prekidaju kalendar postepeno, od 1700. do 1740. godine, preskakujući vисокosne dane. Kao rezultat, zemlja je 40 godina živela po sopstvenom, jedinstvenom «švedskom kalendaru», odstupajući i od starog, i od novog stila.

Sociokulturne funkcije praznika u 21. veku

U savremenskom svetu Stari Novi god izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno izvrsno
© library.rs

Permanent link to this publication: