Capital social i si duhet t t eplotësuar: nga teoria deri te praktikave kolektive te благополучия

Capital social është një koncept sociologjik, i cili përshkruan resurse që janë të mbajtura në rrjetet sociale, normat e besimit dhe të ndarjes, që lejojnë veprimin kolektiv dhe e rrit efikasitetin e shoqërisë. Në krahasim me kapitalin financiar ose kapitalin njerëzor, ai nuk i përkasin individit, por strukturës së marrëdhënieve midis njerëzve. Studimi i tij, i cili është i inicituar nga punimet e Piero Bourdieu, James Coleman dhe Robert Putnam, është i rëndësishëm për të kuptuar se pse disa komunitete zhvillohen, ndërsa të tjera stagnojnë.

1. Struktura dhe llojet e kapitalit social.

Capitali social është i papërsëritshëm dhe i klasifikuar sipas disa osi:

Capitali i lidhjes (bridging) vs. Capitali i bashkëveprimit (bonding) (R. Putnam):

Capitali i lidhjes (bridging) është «horizontale» lidhje midis grupeve të ndryshme (mjaftimi, fitim, etnicitet). Kjo është lidhje e dobët, por e gjerë, që jep hyrje në informacion të ri, resurse dhe inovime. Përshembull: marrja e një zbulimi përmes konferencës profesionale.

Capitali i bashkëveprimit (bonding) është «vertikale» lidhje brenda grupeve të njëjtë (familje, miq të ngushtë, komunitete fetare). Kjo është lidhje e fuqishme, që jep mbështetje emocionale dhe solidaritet në krishtim, por ndonjëherë mund të çojë në izolimin e grupeve.

Capitali i lidhjes (linking) (M. Woolcock): Lidhje me repartët e autoritetit, institucionet, njerëzit që kanë influencë dhe hyrje në resurse. Kjo është lidhje përmes hierarkisë, e nevojshme për mobilizimin e resurseve të jashtme dhe ndikimit politik.

Niveli i lartë i благополучiet në shoqëri arritet me kombinim të përshtatshëm të të gjithë tre llojeve.

2. Vlerësimi i dobishëm: pse kapitali social është i rëndësishëm.

Studimet empirike tregojnë lidhjen direkte të kapitalit social me shfaqesat kryesore:

Shkencimi ekonomik: Niveli i lartë i besimit ul shpenzimet transakcione (më pak nevojitet për kontrolle dhe formalizim juridik), stimulon investimet dhe biznesin. Studimet tregojnë se rajonet me kapital social të lartë e riparojnë më shpejt pas krizave ekonomike.

Shëndeti dhe gjallësia: Studimi i famshëm Harvard për zhvillimin e vjetër (i vazhduar që që nga viti 1938) tregon se cilësia e marrëdhënieve të ngushtë është prediktuesi më i fuqishëm i jetës shumëvjeçare dhe e shumëmëshme, më i madh se gjeneretike dhe nivelin e fitimit. Mbështetja sociale ul nivelin e stresit (kortizol) dhe rrezikin e depresionit.

Kualiteti i menaxhimit dhe demokracisë: Në punën e tij klasike «Forcing Democracy to Work» (1993), Robert Putnam, duke krahasuar rajonet e Italisë, tregon se në veri, ku traditat e përkushtimit civil ishin zhvilluar historikisht (gjildhje, këngëtarët, klube futbollit), institucionet e autoritetit punonin më efikas se në jug me kapital social të ulët. Besimi i përgjithshëm (besimi) tek personat e panjohur është indikator kyç.

Siguria personale dhe rezistencja e komuniteteve: Në rajonet me kapital social të lartë është më i ulët nivelin e kriminalitetit (efekti i mbështetjes së bashkësishme), ndërsa në rastët e katastrofave, njerëzit organizohen më shpejt për ndihmë reciproke.

Interesant fakt: Ekonomisti Paul Zak u hodh kuptimin «efekti i ndërhyrjes së krosit» (cross-fertilization effect) të kapitalit social. Ai tregoi se rrjetet e gjerë të shkëmbimit të kuptimeve midis shkencëtarëve dhe inxhinierëve në Dolinën Siliconike në vitet 1970-80 (mbledhje të paformale, çati në bar, lëvizje e lartë e punëtorëve midis kompanive) u bënë faktor kritik i bumbonit të inovacionit, ndërkohë që firmat konkurrojnë formalisht.

3. Strategjet praktike për rritjen e kapitalit social.

Rritja e kapitalit social është aktivitet i drejtpërdrejtë që zhvillohet në nivelin e individit, organizatës dhe shoqërisë.

Në nivelin e individit dhe lokal:

Investimet në «lidhjet e dobëta» (M. Granovetter): Mungesa e ngjarjeve profesionale, noeting, pjesëmarrja në projektime interdisciplinare. Fuqia e lidhjeve të dobëta është se janë ura drejt këshillave sociale të reja dhe informacionit.

Pjesëmarrja në shoqatat dhe klube me interes: nga klubi i librit dhe sekti sportive deri te shoqata e bujarëve. Kjo është klasik «aparat» për prodhimin e besimit përgjithshëm dhe normave të ndarjes (të cilat Putnam i quajti «socialisim»).

Volontari i ndihmës sociale dhe veprimesh prososiale: Ndihma e dobët e ndihmës së bashkësishme, pjesëmarrja në punët shtetërore, ndihma e dobët. Këto veprime krijojnë normat e ndarjes dhe e fuqizojnë reputacionin.

Shërbimi i digitalit dhe transformimi i lidhjeve online në offline: Përdorimi i rrjetëve socialës për përdorim aktiv, jo për konsumim pasiv, por për organizimin e ngjarjeve lokale, ndihmës së bashkësishme (p.sh., çati bashkështetësorëve ku ofrojnë ndihmë).

Në nivelin e organizatave dhe institucioneve:

Dizajni i hapësirave që favorizojnë komunikimin e paformal: Kuhjet e hapta në zyrat, zona e përbashkët e punës, banket dhe parket në qytete. Arkitektura mund të vrasë ose të stimulojë veprimin social.

Suporti për komunitetet interne dhe iniciativat: Liga sportive korporative, klube me interes, programe mentorship.

Transparencja dhe pjesëmarrja në praninë e vendimeve: Praktikat e participatory budgeting (pjesëmarrja e banorëve në distribimin e pjesës së përgjithshme të buxhetit municipal), raportet e hapta të ONG-ve e rritin besimin tek institucionet.

Në nivelin makro (politikë e shtetit):

Suporti për shoqëritë civile: Ndryshimi i procedurave të regjistrimit të ONG-ve, furnizimi me granqe për iniciativat lokale.

Investimet në hapësira publike: Parket, bibliotekat, qendrat publike si «kukëtarët» e kapitalit social.

Lufta kundër inkëqyrësive: Ekonomia dhe inkëqyrësia sociale ekstreme janë armiqi kryesorë i besimit përgjithshëm, ai e shkatërron sensin e bashkësisë së jetës.

Programet edukative që kanë si qëllim zhvillimin e aftësive shoqërore-emocionale (empatia, kooperativa) që prej foshnjërisë.

4. Riziket dhe «anët e errëta» e kapitalit social.

Është e rëndësishëm të kujtojmë se kapitali social mund të përdoret edhe për mënyrë negative:

Izolimi dhe ekskluziviteti: Capitali i bashkëveprimit brenda grupeve të mbyllura (mafia, sektë radikale) mund të fuqizojë grupin për veprime që janë kundër shoqërisë së tjerë.

Fusha e konformizmit: Në komunitetet e ngushtë, sanksionet sociale janë të fuqishme kundër inovacionit, që e suprimon lirinë personale.

Rrjetet korruptive: Lidhjet e paformale mund të përdoren për t’u shpërmbytur ligjeve dhe kumësmitarëve (nepotizmi).

Concluzion.

Rritja e kapitalit social është in investim strategjik në rezistencën kolektive dhe efikasitetin. Kjo është proces që kërkon përdorim i qartë në të gjitha nivellet: nga gjërat e përditshme që thotë me bashkëtaren deri tek politikat shtetërore që mbështeten iniciativat civile. Në kohën e fragmentimit digital, të pandemive të vetëmarrjes dhe të kufizimit të besimit tek institucionet, rritja e kapitalit social është më se çdo gjë teorike, instrument praktik për të jetuar dhe të zhvilluar. Kjo është «lejët» e shoqërisë, që nuk mund të shkruhet, por mund të zhvillohet përmes veprimesh bashkëta, besimi reciprok dhe gati për t’u investuar në interesin e përgjithshëm.

Permanent link to this publication: