Sindromi i festëve: etiologjia, manifestime dhe determinantë kulturore

Hyrje: Paradoxi i shumëtës së rrethuar

Sindromi i festëve (Holiday Depression), i manifestuar më së shumti në periudhen e festave të Krishtlindjeve dhe të Vjetërve, është kompleks i simptomëve afektive, kognitivë dhe somatike, që zhvillohen në fund të presionit social që pres rreth shumëtës së detyruar. Në kundërshtim me depresionin klinik si diagnozë psikiatrike, ky fenomen është më shumë situativ, subklinik reaksion, por ka shpërndarje epidemiologjike të madhe dhe efekt negativ të theksuar në cilësinë e jetës. Studimi i tij gjendet në kufirin e psikologjisë klinike, sociologjisë dhe kulturologjisë.

1. Etiologjia dhe mekanizmat patogjenetike

Origjina e sindromit është e motivuar nga konstelacioni i faktorëve shoqërore-pshikologjik, që krijojnë «fjala e shumëtës së rrethuar» për këtë padështim emocional.

Dissonansi midis aferemit e pranishëm dhe të pranishëm (Affective Expectation Gap). Shoqëria transmeton standartin e festës përmes media dhe marketingut: familja ideale, dhuratat e shumta, shumëtësia absolute. Nëse ekzistenca personale nuk përputhet me këtë kanon gëlqeror, kjo prodhon sentim të papërshtatshëm, shpërblimi dhe mungesës eksistenciale. Studimet tregojnë se njerëzit që janë të pranishëm në krahasime sociale (veçanërisht në rrjetet sociale), janë më i vështirë për këtë efekt.

Stresi financiar (Financial Strain). Festat lidhen me shpenzime të mëdha (dhuratat, ushqimi, shërbimet), që krijojnë presion të ri. Në kulturat me karakter të shumëtës së konsumatorit (p.sh., në SHBA, ku shpenzimet mesatare për festat e Krishtlindjeve/Njëvjeçarit për një shtëpi janë rreth $1000) ky faktor bëhet burim kryesor i trresit dhe sentimit të vështirë për shkak të mungesës së mundësisë së përshtatjes me pranimat.

Isolimi social dhe «presi i familjes». Festat e theksojnë temën e familjes dhe besnikërisë. Për personat e vetmuar, ato që ka humbur afërm, ose që kanë rronje me familjen, ky periodë bëhet një thirrje e dhunshme për izolimin. Paradoksalisht, edhe vizitimet familjare mund të shquajnë si trigger për nevojën e veprimtarisë në mjedisin e dëmtuar, rianë konflikte të vjetra («travma e festës»).

Disrregullimi i rregullit dhe sëmuri sensoriale. Dështimi i rregullit të ditës (zastola e vonë, ndërprerje e ngrirjes), ecuria e shumtës së alkoholit, ushqimit të gjera, zërit dhe çështjet vizuale, çojnë në stres fizik, i cili mund të manifestohet si asteni, nervoziteti dhe trëndafili.

Fenomeni «rishikimi i vitit» (Year-End Review). Narrativa kulturore, e cila kërkon reflektimin mbi arritjet dhe pasojtjet e vitit që kalon, mund të fuqizon sentimin e mungesës, mundësive të humbura dhe besueshmërisë së futurit.

2. Manifestimet klinike dhe simptomatika

Simptomatikumi përfshin:

Simptomë afektive: rënja e vazhdueshme e mendimit, nervoziteti, lëndërimi, sentimi i mungesës, angedonia (mungesa e aftësisë së marrë shumëtës).

Simptomë kognitive: mendime negative mendore, sentimi i panjohur, vlerësimi i vetëm, problemat e koncentimit.

Simptomë somatike dhe behaviorale: ecuria, ndërprerjet e ngrirjes (të gjitha, siç është insomnia, ashtu edhe hipersomnia), ndryshime në appetit, dolori i kokës, abstinencë sociale (dëshira për të shmangur takimet dhe komunikimin).

3. Specifikëtë kulturore dhe faktë interesantë

Në Japoni ekziston fenomeni «depresioni i rrethuar» (Kurisumasu no yūutsu), veçanërisht midis grave të vetmuara. Rrethimi i Krishtlindjeve në Japoni është më i rrethuar, jo familjar, por romantik, i marketinguar si kohë për paarët dashur. Mungesa e partnerit në këtë ditë shpërbëhet si dështim social i theksuar.

Në shtetet skandinave, sindromi i afektit sezonor (SAD), i cili është i caktuar nga natët e polarit, shpërndan stresin festiv, fuqizon simptomat. Kjo, megjithatë, shumë i mbështetur nga mbështetja sociale e lartë dhe disponueshmëria e ndihmës psikologjike në këto shtete, pjesërisht nivellon rizikët.

Statistika. Studimet në SHBA tregojnë rënjen e numrit të kërkesave për psikologët dhe linjave krizës në janar. Në Britani, organizata Samaritans shënon kulmin e telefonatave në parashkënët e parë punëtore të janarit, i cili ka qenë i quajtur «Blue Monday», megjithatë, bazat e tij shkencore kanë qenë diskutimi.

Paradoxi i statistikës së vdekjes. Për shkak të mendimit të zakonshëm, shumica e studimeve (p.sh., meta-analiza e vitit 2015 në gazetën «Crisis») nuk konfirmojnë rënjen e numrit të vdekjeve suicidale në festat. Për kundër, shifrat zakonisht janë më të ulëta se mesatare, që lidhen me rritjen e lidhjeve sociale në këtë periodë. Megjithatë, trëndafili i suicidit dhe mendimeve suicidale mund të ndryshojnë.

4. Strategjet e parandalimit dhe mekanizmat e kopëngutimit

Prej pikës së parimit kognitiv-behavioral, janë të rëndësishme:

Regullimi i pranimave. Njohja se festat e idealit janë struktura mediatike, jo normë.

Struktura e festës dhe buxhetit. Planifikimi i qartë, i realist, i shpenzimeve dhe kohës, që lejon mbajtjen e kontrollit dhe shpikjen e kësaj rrjedhojë.

Elektiviteti i obligimeve sociale. Lejuar veten të refuzojë aktivitete që nuk marrin shumëtës.

Prioriteti i regullimit të vet. Rregullimi i bazave të ngrirjes dhe ushqimit, aktiviteti fizik i moderuar, kufizimi i alkoholit.

Praktika e dashurisë dhe vëzhgimit (mindfulness). Kthimi i fokusit nga mungesat në momentet pozitive të vogla.

Kriimi i simboleve të reja. Voluntari, ndihma për nevojshëm (që, si tregojnë studimet, e rritë subjektivisht shumëtës), ose formimi i ritualeve të vet, që nuk janë i ngjashëm me ato negative të kaluara.

Paraqitja

Sindromi i festëve është jo patologji individuale, por reaksion i zakonshëm ndaj kombinimit të kërkesave kulturore, sociale dhe ekonomike, që janë fokusuar në një periudhë kohore të kufizuar. Ai është shembull i theksuar i mënyrës së cilës normat sociale, që duhet të bashkëngjiten dhe të shumëtës, mund të prodhojnë efekt kundërt, të theksojnë izolimin dhe tensionin të brendshëm. Njohja me mekanizmat e tij lejon transformatjen e problemit nga niveli i vështirës së personit («më jam i keq, sepse nuk jam shumëtës») në nivelin e analizës racionalë të faktorëve jashtëm dhe konstruktimit të një shumëtës së vet, të autentik.

Permanent link to this publication: