Фашизам — тоаextreme desnjecna autoritarna politička ideologija koja je dominirala u nekim evropskim zemljama tokom perioda između dve svetske ratе. Ona se karakteriše diktaturom, nasilnim potiskivanjem opozicije, žestokim nacionalizmom, militarizmom i antikomunizmom. Osnivač i glavni ideolog fašizma smatra se italijanski politički dejatelj Benito Mussolini.

Porijeklo termina

Riječ «fašizam» dolazi od italijanskog «fascio», što znači «savez» ili «puk». Mussolini je iskoristio ovaj termin za naziv svog političkog pokreta «Fasci Italiani di Combattimento» («Italijanski borbeni savezi»), osnovanog 1919. godine. Simbol fašizma postala je veza grmuća s mačem (fasces) — drevnorimski simbol vlasti i jedinstva.

Glavne karakteristike fašizma

Fašistička ideologija gradi se na nekoliko ključnih principа. Prvo, to je totalitarizam — država pohvata sve sfere života, ličnost potpuno je podređena interesima nacije. Drugo, to je agresivni nacionalizam, koji često prelazi u šovinizam i rasizam. Fašisti smatraju svoju naciju najvišom i opravdavaju ekspanziju i zauzimanje stranih teritorija.

Treće, fašizam negira demokraciju, parlamentarizam i klasnu borbu, izlagajući vodstvo (fюрер-принцип), kada je sva vlast skupljena u rukama jednog lidera. Četvrto, fašistički režimi se oslanjaju na tajnu policiju, cenzuru i teror za potiskivanje bilo kojeg inakomislija. Ideologija takođе propagira militarizam, kult rata i sile.

Italijanski fašizam

Italijanski fašizam je nastao na vali razočaranja ishodima Prve svetske ratе, ekonomskom krizom i strahom pred komunizmom. U oktobru 1922. godine Mussolini je izvelio «Poход na Rim», nakon čega kralj Italije je mu povjerio oblikovanje vlade. Do 1925. godine Mussolini je uspostavio diktaturu, zabratio sve opozicionalne partije, stvorio tajnu policiju i počeo aktivnu propagandu.

Italijanski fašizam je bio manje radikalniji od nemačkog nacizma i inicijalno nije radio na rasnoj teoriji. Međutim, 1938. godine, pod uticajem Hitlera, italijanski režim je prihvatio rasne zakone protiv Židova.

Nacizam kao vrsta fašizma

Nacizam u Nemačkoj, vođen Adolfom Hitlerom, često se smatra najradikalnijom formom fašizma. Nemački nacizam je dodao klasičnom fašizmu pseudonaučnu rasnu teoriju, agresivni antisemitizam i ideju o «životnom prostoru» za nemačku naciju na Istoku. Samo nacistički režim je izbio Drugu svetsku ratу i izvelo Holokaust, što je dovelo do smrti desetaka miliona ljudi.

Padeć fašizma

Druga svetska ratа je završila potpunim uništenjem fašističkih država. 1943. godine Mussolini je svргnut, a 1945. godine sučen. U Nemačkoj fašistički režim je prestao sa postojanjem u maju 1945. godine nakon poraza u ratu. Nakon rata fašizam je osuđen na Nürnberškom procesu, a njegova ideologija priznata za kriminalnu.

Moderno značenje termina

Danas se riječ «fašizam» često koristi kao političko optužbu za označavanje bilo koje autoritativne, diktatorske ili ultranacionalističke politike. Međutim, historičari ističu da je fašizam specifično historičko događaje, vezano za određene zemlje, liderе i period. Bezdumno korištenje ovog termina može zamagliti njegov smisao i smanjiti tragediju stvarnih žrtava fašističkih režima.

Permanent link to this publication: