Thërritë e kulturës dhe filozofisë arabe në Evropë: një hyrje midis Antikitetit dhe Renesansit

Thërrita e kulturës arabe (më së miri arabo-islame) për themelimin e civilizatës evropiane është jo vetëm e rëndësishme, por edhe themelor, formues. Në periodën nga VIII deri në XIII shekull, kur Europa shikohej si "shekull i errët", në hapësirën midis Kordovës dhe Bagdadit u zhvillua një kulturë intelektuale, që jo vetëm u mbajtën pasardhja e Antikitetit, por edhe e zhvilloi kreativisht, duke e kthyer përsëri në Evropë, duke themeluar bazat e revolucionit shkencor dhe rënës filozofik.

I. Roli i përkthyesit dhe interpretatorit të pasardhjes antike

Funksioni kyç i kulturës arabo-muslimane është mbajtja, përkthimi dhe komentimi i mendimit grek-romak.

"Bajt al-Hikma" në Bagdad (shekulli IX): Në kohën e kalifëve Al-Mamun dhe mëtësve tij, kjo ishte qendra më e madhe shkencore, ku u zhvillua punë masive për përkthimin në gjuhën arabe të veprave të Aristotëllit, Platonit, Galenit, Hipokratit, Euklidit, Ptolemeit, Arkhimedit. Këto tekste ishin më shumë se të humbur në Evropë ose ekzistuan vetëm në përkthime latine fragmentare.

Shembulli i "vijës së madhe": Veprat e Aristotëllit u përkthyen nga greqishtja në sirian, pastaj në arabe. Në shekujt XII-XIII, në qendrat e përkthimit në Toledo (Spanjë) dhe Sisili, ato u përkthyen nga arabe në latinisht, shpesh me ndihmën e intelektualëve hebrenj (p.sh., familja Ibn Tibbонов). Pa këtë zë, "korpusi i Aristotëllit" nuk do ishte i disponueshëm në këtë madhësi Fomës Akvinit dhe Albertit Madh.

II. Sinthetiza filozofike: nga Al-Kindi deri në Averroes

Filozofët arabishtë (falasifë) nuk kopjonin vetëm Grekët, por krijuan një filozofi sintetike, duke përpjekur të bashkojnë mendimin (akl) dhe dhënien (nakl).

Al-Farabi (872-950), "Dyti i Mësuesit" (pas Aristotëllit): Zhvilloi mendimin për shtet, klasifikoi shkencat, zhvilloi logikën. Ideat e tij për drejtuesin ideal-filozofin kanë ndikuar në mendimin politikan evropian.

Ibn Sina (Avicenna, 980-1037): Vepra e tij mjekësore "Kanoni i Mjekësive" ishte mësues i obligator i Evropës deri në shekullin XVII. Në filozofi ai zhvilloi një metafizikë oriqinal, ndajti lëndën nga ekzistencja, dhe ofroi eksperimentin mendimor "Njeriu i flutur" për të provuar autoconsciencën e sjelljes. Mësimet e tij për intencionalitetin eparësuan fenomenologjinë.

Ibn Rushd (Averroes, 1126-1198): Komentarët e tij tek Aritotëllit ("komentatori i madh") kishin një revolucion në Evropën mesjetare, duke krijuar lëvizjen latinë Averroizëm (Siguer Brabandës) në Universitetin e Parijit. Idetë e Averroes për njëjësinë e inteligjencës dhe koncepti "i dyfishtës së vërtetës" (vërteta e mendimit dhe vërteta e besimit mund të ekzistojnë, pa mënyrë të ndërvepronë) ishin një sfidë ndaj ortodoksisë dhe u kënaqën shkencën e skholastikës.

III. Revolucioni shkencor-teknologjik: numra, algebra, astronomia dhe mjekësia

Matematika: Evropës u mori përmes arabeve sistemi i numërimit pozitiv me zero (numrat arabe, me origjinë indiane). Termi "algebra" vjen nga emri i veprës së Al-Khwarizmi (shekulli IX) "Kitab al-jabr wal-mukabala". Triigonometria si shkencë e veçantë u krijuar nga astronomët, siç është Al-Battani.

Astronomia dhe instrumentet: Astronomët arabishtë nuk vetëm i përmirësuan tabelat e Ptolemeit, por edhe krijuan instrumente me rritje të lartë (astralabët, sfere armiljare), i përmirësuan metodat e vëzhgimit. Veprat e tyre dhe tabelat (z i gjatë) u bazuan në astronominë evropiane, që u bë përgjegjës, p.sh., Regiomontani dhe Koperniki.

Mjekësia: Përveç "Kanonit" të Ibn Sinës, ndikimi i madh e ka qenë i ar-Razi (Razes, 865-925), i cili ka përshkruar varicëllën e varicëllës dhe varicëllën, ka zhvilluar vëzhgimin klinike. Mjekët arabishtë kanë hyrë në përdorim shumë lëndë mjekësore, kanë krijuar parqizat mjekësore paraqitëse (bimaristanët) me seksione.

Kimia/Alkemia: Jabir ibn Hayyan (Geber) themeloi bazat e kimisë eksperimentale, duke përshkruar proceset e destilimit, krishtimit, duke hyrë me konceptin e laboratorit.

IV. Thërrita kulturore dhe institucionale

Instituti i universitetit: Pasi universiteti në formën e tij mesjetare evropiane është një fenomen unik, ai u ndikua nga praktika e madas (shkolës religjioze me sistemin e ijasazës - leçenë për mësimdhënien) dhe metodat e diskutimit.

Literatura dhe kultura e qytetarëve: Nëpërmjet Spanjës arabe (Al-Andalus) motivat u kthyen në Evropë që ndikuan në poezinë kurtoze të turobardëve. Romani filozofik i Ibn Tuveyt "Hayy ibn Yakzan" (rreth edukimit të njeriut në një ishull të djegur) iparët shkencën e literaturës iluministe dhe u ndikua në "Robinon Kruzo" të Dëfës.

Arkitektura dhe jetëja: Stili mudjar në Spanjë, elementet e dekorimit, praktikat hygienike (bathët), kulturat e reja bujqësore (riz, citrus, safrani) dhe teknologjitë (irrigacioni) u mbanë nga evropianët.

Shpatimet historike të transmetimit

Përshpatimi i Pirineve (përmes Spanjës): Toloeda, pas kthimit të tij nga krishterët në 1085, u bë qendra kryesore e veprimit përkthyes (shkolla e përkthimit me mbështetjen e arkhiepiskopit Raimundo).

Përshpatimi i Sicilisë: Mbretërit Normanë të Sicilisë (vetëm Roger II dhe Friedrich II Hohenstaufen) u mbështetën për sintezën kulturore arabo-greqo-latine në shtëpinë e tyre në Palermo.

Kryqëzimet: Për të përkundëruar konflikteve, ata u bënë më të ngushtë, veçanërisht në fushën e mjekësisë dhe kultures të jetesës.

Paradoksi dhe pasardhja

Paradoxi i kësaj thërrite është se evropianët, duke pranuar të ardhjen arabe, shpesh "huan" burimin e tij. Veprat e Avicennës dhe Averroes u studjuan si autoritative, por në mendimin e masës nuk u lidhën me kulturën islamike, duke u pranuar si pjesë e "mëdhitës së vjetër".

Paraqitja: Thërrita arabe në Evropë është jo vetëm transmetimi i informacionit, por edhe nisja e reaksionit intelektual. Ai i siguri Evropës:

Instrumenti intelektual (logjikën e Aristotëllit, aparatin matematik).

Veprat teksti, që u bënë bazë e edukimit universitar.

Impuls metodologjik për sintezën e besimit dhe mendimit, eksperimentin dhe vëzhgimin.

Sëbashku me këtë intermediar, Rilindja dhe revolucioni shkencor në Evropë do ishin e pamundur në formën e tyre dhe në kushtet e tij, sikurse u pasuan. Në këtë mënyrë, civilizata arabe-islame u bë hyrja kulturore e pamundshme, që u mbajt dhe u rrit pasardhjen e mendimit njerëzor në kohën historike kritike.

Permanent link to this publication: