Sociologjia e emozioneve: emozionet si fakt shoqerik

Hyrje: Emozionet jashtëpsi psikologjike

Sociologjia e emozioneve është një shqibrëndim që konsideron emozionet jo si fenomene e brendshme, individuale o biologjike, por si veprime shoqërore, regjuluar dhe të rëndësishme. Emozionet shfaqen, interpretohen dhe ekspresohen sipas normave shoqërore, skenarëve kulturore dhe marrëdhënieve autoritare. Ata nuk janë vetëm reagime ndaj botës, por edhe instrumente për krijimin dhe mbajtjen e saj. Sociologët studiojnë si emozionet formojnë lidhje shoqërore, legjitimojnë institucionet, riprodhijnë inkëqyrjen dhe dhëmijnë motorin e veprimit kolektiv.

1. Aproksimet teorike themelore

Emil Durkheim dhe emozionet kolektive: Në punën «Format elementare të jetës religjioze» Durkheim tregoi si rituallët kolektive (festivalët, traji, ceremonitë religjioze) prodhojnë «entuziasm kolektiv» ose «melankolija kolektive». Këto emozione, që përgjithmonë shikojnë, krijojnë një sentim të solidaritetit (“shënimi kolektiv”) dhe fuqizojnë lidhjet shoqërore. Emozioni këtu është jo një përvojë individuale, por një fakt shoqëror, jashtëm dhe detyruar ndaj individjit.

Arly Hocshild dhe “punia emocionale”: Në punën klasike “Qëndra e administruar” (1983) Hocshild u von për kuptimin “punisë emocionale” – nevojës për të administruar emozionet sipas rregullave korporative për të krijuar një gjendje të caktuar te klientit (smile e stjuardesës, simpati e mjekut, entuziazmi i shitësit). ajo e dallonte “aktin e sipërmarrë” (ndryshimi i ekspresionit jashtëm) dhe “aktin e thellë” (ndryshimi i emocioneve vetme). Punia emocionale u bë një koncept themelor për analizën e inkëqyrjes gjenderore (femra më shumë herë kryejnë punë emocionale të papaguar në familje dhe të paguar të ulët në punë) dhe komercializimin e emozioneve.

Norbert Elias dhe “procesi civilizator”: Elias përshkrua si me formimin e shtetit moderne dhe me rritjen e bashkëpahutjeve shoqërore, u zhvillua gradualisht shtyrja dhe racionalizimi i aferat. Ekspresionet spontane të urtës, të bukurisë, të shqetësisë u regjulojnë sipas normave ekipage (“etiketa e emozioneve”). Ky proces u bë përshkruar si formimi i strukturës psikologjike të njeriut modern me kontrollin e vetëmarrë dhe “shqetësimin social”.

2. Funksionet shoqërore të emozioneve

Shpërbërja shoqërore: Emozionet si dashuria, besimi, sentimi i shpenzimit ose i shpjetës, shihen si “leja shoqërore”. Shpjetja, p.sh., mbyll individun përpara normalave, për shkak të frikës së shpresimit, ndërsa liri për grupin erijë lëndën e lealtàs.

Riprodhimi i hierarkive: Emozionet mund të shihen si instrument i autoritetit. Ekspresioni i pranueshëm i urtës, zakonisht, është më i lejuar për ato që besojnë autoritetin (nënësia mund të thotë tek mësuesi, por jo prapa). Kështu, të padetyrët (femra, fëmijët, grupet me status të ulët) zakonisht janë të detyruar të tregojnë kujdes, shumëmarrësi ose pagesë.

Mobilizimi për veprim: Urtimi dhe kërcënimat janë ngjyra për lëvizjet shoqërore. Sociologët studiojnë si aktivistët “analizën e kornizës” (frame analysis) e dhënë evenimenteve një ngjyrë emocionale për të mobilizuar partizanët. P.sh., paraqitja e situatës si “nënë drejtësi” e çon urtim dhe e motivon për luftë.

Historikë e interesit: Studimet e sociologut Randall Collins në teorinë e rituallit të veprimit tregojnë se suksesi i veprimit shoqëror ka qenë i përgjithshëm i krijuar nga “energjia emocionale” – sentimi i sigurtës, entuziazmit, dëshirës për t’u vazhduar kontakti. Kjo energji gjendet kur pjesëtarët sinxhronizohen (smihet e përgjithshme, vëzhgimi i dytë) dhe është burim i rëndësishëm për formimin e grupëve solidar.

3. Skenarët kulturore dhe “kultura emocionale”

Çdo kulturë ka “repertorin emocional” të vet – grupi i normave që përcaktojnë se cilë emozionë duhet të shihen dhe të ekspresohen në situatat e ndryshme, me cilë intensitet dhe për këtë person.

Diferencat kulturore: Në disa kultura, ekspresimi publik i shqetësisë (plakimi i qëndërt, shkrimet) është ritualli i detyruar, në të tjerë – simbol i dobësisë dhe inkontrollueshmërisë. Koncepti japonez “honnë” (emocionet e vërteta) dhe “tatēmae” (maska publike) reflektojnë sistem të kompliktuar të menaxhimit emocional në hapësirën sociale.

Ndryshimi historik: Historiku i emozioneve William Reddi tregoi se edhe emozioni i bazuar, si dashuria, ka ndryshuar radikalisht formën dhe rëndësishmërinë e saj nga dashuria kurtoze Mesjetare deri në dashurinë romantike shekullit XIX.

4. Kontekstit moderne: nga mjedisi digital deri në kapitalizmin

Emozionet digitale dhe rjetet sociale: Platformat krijojnë reje emocionale të reja. Butonat “like”, “reactions” standardizojnë përgjigjen emocionale. Algoritmet që bazohen në përfshirjen, shpesh promovojnë lëndë që shkaktojnë emozione të fuqishme (grrirje, urtim, ekshumë), që polarizon shoqërinë. Tekniqja e “infekcimit emocional” në rjetet dhe “sërbimit nga simpati” kur shihen tragjedi të tjera shpesh bëhet.

Kapitalizmi emocional: Sociologu Eva Illouz thotë se në kapitalizmin e vonë, emozionet bëhen burim ekonomik themelor. Ata u nxjerrin (përpos punisë emocionale), u paketuan ( në reklame, marka, kulturën korporative) dhe u shitën. Kultura e ndihmës së vetëm dhe koachingut thotë që duhet të punohet ndaj emozioneve si ndaj “kapitalit human”. Sëmundja e bukurisë bëhet jo gjendje, por përgjegjë individuale dhe shëndërbujtësi.

Shembull: Korporatat përdorin aktivisht sociologjinë e emozioneve, krijuanë “markë emozionale”. Apple shpie jo vetëm shiritë, por edhe sentimin e pjesëmarrjes në elitën e kreativës, Nike – sentimin e fitores dhe e ardhjes. Kompanitë investojnë në krijimin e “kulturës korporative pozitive”, ku punëtorët duhet të kërcënojnë lealtàsinë dhe entuziazmin, që është formë e kontrollit të ulët.

5. Metodologjia e kërkimit

Sociologët e emozioneve përdorin metoda të shumta:

Etnografia dhe vëzhgimi i përfshirë: Studimi i rejeve emocionale në komunitete të veçanta (nga burime e mërmadhi deri në qendra e telefonatave).

Intervista dhe analiza narativë: Studimi i mënyrës së cilës njerëzit e tregojnë për përvojat e tyre, duke konstruktuar historie me ngjyrë emocionale.

Analiza e diskursit: Studimi i mënyrës së cilës emozionet formohen dhe quhen në tekste publike (media, feshtime politike, letërsi artistike).

Analiza historiko-sociologjike: Studimi i ndryshimeve në normat emocionale në periudhat historike të ndryshme.

Marrëveshja: Emozionet si porosi shoqërore

Sociologjia e emozioneve ndryshon radikalisht pamjen e emozioneve, tregojnë se jetëja brendshme e tone është shumë shoqërore. Emozionet nuk janë vetëm reagime personale, por praktika shoqërore, regjuluar nga rregullat dhe marrëdhëniet autoritare. Ata strukturizon qendrën shoqërore, duke përcaktuar se këtë është e vlefshme për sympati, këtë për urtim, këtë për drejtësi, këtë për jo.

Përkufizimi i natyrës sociale të emozioneve jep mundësi për të parë kritikisht shumë fenomene moderne: nga sërbimi në punë deri në polarizimin politik në rjetet sociale. Ai jep instrumente për analizën e mënyrës së cilës gjendhet emozionet konstruksionin e gjenderit, klasës, shtetit dhe kategorive sociale të tjera themelore. Në këtë mënyrë, sociologjia e emozioneve tregon se që të jetë jetë shoqërore është jo vetëm të mendojmë dhe të veprojmë në mënyrë të caktuar, por edhe të shqetojmë sipas rregullimeve të pazgjedhura, por fuqishme shoqërore.

Permanent link to this publication: