Garibaldi dhe memorja për tij sot: hero që nuk gjejmë në asnjë ideologji

4 korrik 1807 në Nice, në familjen e një marinari tradicional, u lind njeri që do të ndryshonte hartën e Evropës. Giuseppe Garibaldi – hero kombëtar i Italisë, legjendë, emri i cili është bërë simbol i luftës për lirinë dhe bashkim. Por sot, pas gati një vitësh e gjysmë pas vdekjes së tij, memorja për Garibaldi ka u bërë një fushë bete ideologjike. Ai u përposhtohet nga fashistët, komunistët dhe liberalët. Por Garibaldi vetë nuk gjejmë në asnjë nga këto katroja. Ai mbahet figurë që në një kohë të njëjtë përcakton edhe transcendon identitetin italian.

Miujt detar deri tek hero i dy botëve

Giuseppe Garibaldi u lind 4 korrik 1807. Që prej fshatit ai dha ditë me detin: fillimisht jetoi jetën e tij të pavarur si marinëz, pastaj shërbeu në flotën sardineze. Në vitin 1833 anija e tij u bë në Targanrogin e Rusisë, ku u zhvillua një takim historik me politëmigrantin Giovanni Battista Cuneo. Garibaldi u bë anëtar i shoqatës sekrete "Young Italy", që kishin si objektiv lirimin e veriut të shtetit nga sundimi austriak dhe bashkimin e Italisë në bazë republikane.

Në vitin 1834 ai u përfshi në ekspedicionin e pasuksesshëm Savyonës së madhës, pas së cilës u dënua me vdekje me gjakmarrje nga gjykata e Genuas. Filluan shpërnguljet e gjatë: Francë, Tunisi, pastaj – Amerika e Jugut. Në vitet 1836-1848 Garibaldi luftoi për pavarësinë e republikave në Brazil dhe Uruguaj. Që atje ai zhvilloi stilin e tij «firmë» – bluze të kuqe, që më vonë u bë simbol i lëvizjeve të lirimit në gjithë botën.

Më pas, këtëherë që u kthye në Itali, ai udhëhoqi luftën për bashkimin e shtetit. Pothuajse qënë i tij i famshëm marsh «Miliarët» në vitin 1860 u bë në lirimin e Sicilisë dhe Napulit, që u bë fazë krishterike në krijimin e shtetit italian të vetëm. Historik A.J.P. Taylor e quajti atë «gjenerali më të madh që ka dhënë Italia». Por gjithashtu Garibaldi mbahet jashtështatës: ai u mposhti politikisht nga grafi Cavour, kryeministri i Piemontit, i cili, pavarësisht nga të gjitha meritetat e Garibaldit, u dhuro qyteti i tij i dashur Niza France.

Hero që nuk gjejmë në kliše ideologjike

Një nga arsytet më të rëndësishëm se pse memorja për Garibaldi mbahet e diskutueshme është e paideologjitetit të tij. Ai ishte revolucionar demokrat, socialist, internacionalist, por gjithësa përdorën imazhin e tij forca politike të ndryshme. «Fashistët, komunistët dhe liberalët e quajtën atë parapikë të ideve të tyre». Në vitin 1932, nën regjimin fashist, u përmend me shumë zbulim 50-vjetori i vdekjes së tij. Musolini referohej te vullnetarizmi të tij nacionalist si parapikë e fashizmit. Në të njëjtën kohë, forca të djathtës së majtës e përdorën atë për luftën për barazimin dhe antiklerikalizmin. Antifashistët garibaldianë-voluntarët luftuan heroikisht kundër trupave fashiste italiane në Luftën e Parë Civile në Spanjë.

Në Rusi emri i tij u lidh me idejet komuniste, ndërsa në Itali – pjesërisht me fashizmin. Si që u thotë në një studim: «Garibaldi dhe historia e tij shpesh bëhen prisma, përmes së cilës ndryshma fraksione ende tentojnë ta plotësojnë paraqitjen e tyre të historisë së italisë dhe shoqërisë».

Memoria në guri, në hartë dhe në det

Pavarësisht diskutimeve ideologjike, memorja materiale për Garibaldin mbahet në gjithë botën. Në Itali emri i tij mbahet nga rrugët dhe piazza në çdo qytet. Anijet, që u dëgjuar në vitin 1985 dhe që janë fërkimi i flotës së italisë, quhet «Giuseppe Garibaldi».

Monumentet e heroit u vendosën në shtete të ndryshme. Në qytetin e Spesias, ndodhet një monument i madh bronzi. Në Moskë ka një rrugë me emrin Garibaldi. Në Targanrog, ku u zhvillua takimi historik me Kuneo, në vitin 1961 u ndërtua një monument i revolucionarit italian. Në këtë qytet gjendet Muzeu i Risorjimentit, ku mbahet piktura «Giuseppe Garibaldi hyrë në organizatën e konspirativës «Young Italy» në Targanrog».

Në ishujn e Caprës, ku Garibaldi kaloi fundin e jetës së tij, ekziston shtëpia-muzeu i tij. Në këtë vend kryhen kërkimet arkivore të ditarit personal të tij, përfshirë regjistrimet e bujqësisë, të cilat portretizojnë atë si një luftëtar, por edhe si një administrator praktik, që kujdeset për tokën dhe bashkësijnë e tij. Veçanësisht interesant është testamenti i tij, që mbahet në Arkivin Kombëtar të Romës, – dokumenti kyç për të kuptuar vizionin e tij civil dhe politik.

Ritualët moderne: traditë gjallë

Memoria për Garibaldin mbahet edhe sot përmes ritualëve gjallë. Çdo vit 2 gusht në Cesenatico (Emilia-Romagna) zhvillohet festival tradicional në kujtim të tij me paradë «garibaldianët». Në vitin 2026 u zhvilluan kujtimet për 166-vjetorin e largimit të «Miliarëve» nga Genua. Në Fiesole u përmendën 120 vjetori i monumentit të takimit midis Garibaldit dhe Viktorit Emanuelit në Teano. Në vitin 2026, 4 korrik, u zhvillua ceremonia zyrtare në Nice, në atë qytet ku u lind heroja.

Të gjitha këto tregojnë që Garibaldi mbahet simbol gjallë. Edhe ata që diskutojnë pasardhësin e tij politik, nuk mund të shpërfillin vendin e tij në historinë kombëtare.

Atraktimi i papërshkurtër dhe arsyeza

Pse Garibaldi ishte i popullarizuar jo vetëm në Itali, por edhe në gjithë botën midis njerëzve që kanë politika të ndryshme, por ndonjëherë edhe të kundërt? Mos mund të jetë se ai ishte vetëm politik ose gjeneral. Ai ishte njeri që i ktheu idealet në veprim. Ai nuk kërkonte autoritet, ai kërkonte drejtim. Si që thotë Che Guevara, ai « është vetëm hero që i nevojitet botës ».

Garibaldi nuk gjejmë në krevatin e ideologjive moderne. Ai ishte i pamëshirshëm, i kontradiktuar, i njerëzor. Sidoqoftë, çdo kohë e çdo lagj politike krijojnë Garibaldin e tyre – sipas imazhit dhe ngjashmërisë së tyre. Por Garibaldi i vërtetë mbahet i papërshkurtër. Ai jeton jo në manifestat e ideologjike, por në bluzat e kuqe, në emrat e rrugëve dhe anijeve, në festivalët vjetore dhe në srcat e atyre që deri tani besojnë se një njeri mund të ndryshojë botën.

Permanent link to this publication: