Numri i kristjanëve në botë dhe influencat e tyre në kulturën e njerëzimit

Hyrje: Demografia si faktor i ndikimit kulturore

Kristianizmi, me më shumë se dy mijë vjet historie, mbahet si më e madhe religjioni botëror sipas numrit të ndjekësve. Sipas të dhënave të Qendrës së Rritjes Pew Research Center dhe të tjera institucioneve sociologjike, në fillim të viteve 2020, numri i kristjanëve është rreth 2.4 – 2.5 miliardë njerëz, i cili është rreth 31-33% i popullsisë së Tokës. Kjo masë kritike e verifikimeve është e përhapur në të gjithë kontinentet dhe ka një ndikim shumëfishtë, sistematik mbi kulturën globale, që shkon më tej se praktika e vetme religjioze. Ky ndikim realizohet jo vetëm përmes shprehimit direktes, por edhe përmes kodeve kulturore që janë ujitur në matrixinë e kristiane, normave etike, kanonëve estetikë dhe institucioneve sociale, të cilat vazhdojnë të strukturojnë civilizimin perëndimor dhe pjesërisht botëror, edhe në kushte sekuarizuese.

Karta demografike dhe e saj ndryshime

Shpërndarja e kristianizmit në botë ka qenë e ndryshuar radikalisht në shekullin e fundit.

Qendra historike: Në fillim të shekullit XX, shumica e kristjanëve jetonte në Evropë dhe Amerikën e Veriut, por sot vetëm rreth 25% janë në këto rajone.

Perëndimi i ri global: Më shumë se 1.3 miliardë kristjanë jetojnë në shtetet e Latinës Amerikane, Afrikës jugore të Saharës dhe rajonit Asi-Afrikë-Pasqyra. Nigeria, Brazili, Filipinit, Republika Demokratike e Kongos, Etiopia janë në numër të mëdhenj të popullsisë së kristiane. Ky ndryshim demografik ka çuar në transformimin gradual të vetë kristianizmit, i cili më shumë ka formë kulturore jo-evropiane (afrikanë, latinë).

Fakt i rëndësishëm: Çina, pavarësisht se ka ateizëm zyrtar, sipas disa vlerësimeve mund të ketë deri në 100 milionë kristjanë (protestantë dhe katolikë), që e bën atë në njëri nga shtetet me më shumë popullsi kristiane në botë.

Kanali të ndikimit kulturore: nga vlerat bazë deri në kulturën masive

Ndikimi i kristianizmit në kulturë ka karakter multivlorë dhe shpesh mesdësh.

1. Historia dhe kalendari
Fondi më themelor është letërsia globale «Në vitin e Lulës së Krishtit» (Anno Domini), e cila është pranuar si standard i tillë. Struktura e javës me ditën e përmendur (e dimëndres, ditën e Zotit) dhe festat kryesore (Rrethimi, Pashkë), gjithashtu në formë sekuarizuar, mbeten kufijtë e ritmit shoqëror dhe ekonomik për miliardë njerëz, përfshirë edhe ato që nuk besojnë.

2. Sistemi etiko-juridik
Antropologjia e kristiane ka vendosur bazat e bazëve të humanizmit perëndimor, të cilat, pasi kanë kaluar nëpërmjet filterit të Iluminizmit, janë bërë universale:

Koncepti i vlerës së plotë dhe të vlerës së çdo individu njerëzore, i bazuar në idejen «imazhi dhe ngjashmëria me Zotin» (imago Dei). Kjo është bazë filozofike e konceptit të të drejtave të njeriut.

Imperativet morale, siç janë këshilla për dashurinë ndaj bashkëkëtës, mirëqindja, prirje, gjithashtu në formë sekuarizuar, mbeten këndëndryshe të moralitetit shoqëror dhe të filantropisë.

Rruga e punës si praninë e thjeshtë dhe detyrën (askeza e jetës së qendrave protestante, sipas M. Weber) është një nga faktorët kulturore që ka formuar etikën kapitaliste.

3. Gjuha, letërsia dhe arti
Fonologjia dhe simbolizmi: Historia biblike (Kain dhe Abeli, Job, fëmija i huaj), idiomat dhe metaforat («toka e betuar», «mbrapa e Egiptit», «jo vetëm me peshë»), formojnë pjesën e kodit kulturore të gjuhëve evropiane.

Arti vizual dhe arkitektura: nga mozaikët bizantine dhe ikonat deri në katedrale gote dhe pentimenti të Rilindjes, tema e kristiane ishte komanda kryesore e zhvillimit të formave artistike, teknikave dhe estetikës gjatë gjysmës së dytë të mijëvjeçarit.

Muzika: Koralët Gregoria, mesët, pashkët, oratoriet (Bach, Händel), koncertet e spirituale – këto gjëra kanë formuar bazën e teorive dhe praktikave muzikore evropiane. Gjithashtu, muzika klasike e tillë është e papërshtatshme pa këtë trashëgimi.

4. Edukimi dhe shkencat
Universitetet: Shumica e universiteteve botërore (Oksford, Kembriĝ, Harvard, Yale, Sorbona) kanë qenë themeluar si institucione të arsimit kristiane.

Metoda shkencore: Teologjia e kristiane, me besimin në botët racionale, të rregulluar, të krijuar nga Logosi, ka krijuar inteligjencën për krijimin e shkencës moderne. Shumica e babëve të shkencës (Kopernik, Kepler, Newton, Mendel) kanë shënruar veprimet e tyre si një mësim i ligjeve të krijuara nga Krijuesi.

5. Kultura masive dhe jetëja e përditshme
Edhe në kohën postmoderne, arketipët e kristianizmit mbeten instrument narrativ shumë fuqishëm:

Filmografia: Temat e rrisjes, i dëshiruar, luftës së mirë kundër keqës, mirakujve («Fluturimi mbi shtëpinë e kukullit», «Matrica», saga «Viti i Tretë i Botës» i Tolkien, me qenë shumë e ndjekur nga perspektiva e kristiane) janë thema themelore për numër të madh filmash.

Literatura: nga Dostoevski me këshillimet e tij ekzistenciale për Zotin deri te autorët modernë që përdorin temave apokaliptike dhe mesianike.

Provokat dhe transformime të ndikimit në shekullin XXI

Ndikimi i kristianizmit është i ndryshuar nga dy tendencë të ndryshuara:

Sekularizimi i Perëndimit: Në Evropë dhe pjesën e madhe të Amerikës së Veriut, normat kulturore dhe vlerat e ndryshohen nga bazat e tyre religjioze. Etika dhe estetika vazhdojnë të jetojnë, por shpesh si «kristianizëm kulturore» pa besim.

Globalizimi dhe sinkrezimi: Në Perëndimin global, kristianizmi, i rritur aktivisht, sinkretohet me kulturat lokale, duke krijuar forma të reja bërbërje, muzike (p.sh., gospel afrikan) dhe praktikash sociale. Kjo bën kristianizmin më politsentral dhe më të ndryshuar si forcë.

Përfundim: Matrixa e pamëshirshme

Së kështu, ndikimi i më shumë se dy miliardë kristjanë në kulturën e njerëzimit nuk mund të shkretë vetëm në shumën e besimeve individuale të tyre. Ai është një matrinxë historike e thellë, që:

Strukturoi kohën dhe porosinë sociale (kalendari, festat).

Formuloi kategoritë etike kryesore (individu, mendje, mirëqindja), që janë bërë themel për humanizmin moderne dhe të drejtën.

Ishte protagonisti kryesor dhe katalizatori i zhvillimit të artit, muzikës, arkitekturës dhe arsimit gjatë shekujve.

Continuon të furnizon arketipët dhe temat për kulturën masive, edhe në shoqëri sekuarizuar.

Kjo ndikim është më pak drejtkëndor, por më infrastrukturor. Ai është si një sistem operativ, mbi të cilin punojnë shumë programe kulturore – kodi i tij nuk është gjithmonë i shikueshëm nga përdoruesi, por pa të, funksionimi i sistemit të gjithës do të jetë tjetër. Edhe në kohën kur numri i praktikuesve të besimit në qendrat tradicionale është i ulët, trashëgimia kulturore e kristianizmit mbetet një nga burimet kryesore të kuptimeve, imazheve dhe vlerave që formojnë civilizimin global.

Permanent link to this publication: