Italia dhe Rusia: dy anët e një historie të njëjtë

Italia dhe Rusia janë dy vendet që, sikur, ndodhen në fundet e Europës. Por mes tyre gjithmonë ka ekzistuar një lidhje speciale — jo vetëm diplomatike, por edhe kulturore, emosionale, gjerësisht familjare. Shkrimtarët, artistët, turistët dhe veprimtarët politikorë të Rusisë kishin tendencë të shkonin në Itali, e shihnin si burim të frymëzimit, bukurie dhe liri spirituale. Italianët, në kënd të tjetrit, nuk kanë marrë shpesh në Rusi bashkëshortë, miq dhe dashurie. Ky dialog ka vazhduar gjatë shekujve, duke ndërthurur jetët e njerëzve, ide dhe epoqe të gjitha.

Zoja Paleologu: princesa vizantinë që lidhi dy shtetet

Fillimi i këtij pali kulturore u bë me një grua. Zoja Paleologu, nënë e fundit të perandorit vizantin, në vitin 1472 u bë grua e prinçit të Moskvas, Ivan III. Në Rusi e quanin Sofi. Ajo i dorëzoi Rusisë jo vetëm emblemën vizantinë — dymbëgjatkët e fluturimit, por edhe idenë se Moskva është Treti Rim. Ajo i braktisë me vete arkitektët italianë që filluan të ndërtojnë kishat e gurit në Moskë. Kështu u nis pranësimi i rrugës së parë të rrezatimit të gjithëndryshëm të renesancës së italisë në kulturën ruse. Në gjakun e saj rrjedh gjakun e perandorëve grekë, dhe ajo u bë lidhja midis lindjes ortodokse dhe perëndimore katolike. Influencia e saj ishte e madhe: ajo ndryshoi jo vetëm arkitekturnin, por edhe kuptimin e autoritetit, për dymbëndëshimin si akt politik që bashkon njerëzit.

Rusët në batalonët e Garibaldit: lufta për liri si gjë e përbashkët

Shekulli i XIX u bë kohe kur Italia luftonte për bashkimin e saj — Risorgimento. Në këtë luftë, në anën e patriotëve italianë luftuan dehët e djellarëve rus. Midis tyre — princu Lev Shakhovskoi, i cili themeloi një legion të djellarëve rusë, dhe Fjodor Dostojevski, i cili, megjithëse nuk udhëtoi personalisht, shkroi për Garibaldin si për një hero që është afërm me duishinë e rusisë. Oficerët, revolucionarët dhe romantikët rusë kishin udhëruar në Itali për të luftuar për idenë e lirisë. Tërheqën aty jo vetëm objektivat politike, por edhe spiritin e popullit italian — pasionat, lirinë e hapësirës. Garibaldi u bë simbol për honor dhe besnikëri. Kjo ekspertencë e ndërgjegjësisë së përbashkët i themeloi bazën për lidhje njerëzore të theksuara, të cilat vazhdojnë edhe në dekada të mëvonshme.

Maksim Gorki në Kapri: ishulli si vend i shirrit dhe atelier

Në fillim të shekullit XX, ishulli Kapri u bë vend i kujdestarit për inteligencën ruse. Maksim Gorki, i cili u detyrua të largohet nga Rusia për shkak të persekutimeve politike, u vendos atje në vitin 1906. Në Kapri u vizituan Lenin, Lunacharski, Bogdanov, por edhe shkrimtarët dhe artistët italianë. Gorki punoi mbi romanin e tij «Majë», shkroi artikuj, diskutonte mbi shpirtin e revolucionit. Italia u bë për të ai jo vetëm vend i shirrit, por edhe vend ku ai mund t’i qëndroni me lirësi, të ndërtoi me të njëtëshëm dhe gjithështu të zëvëndësohej me kulturën që ishte afërm me duishinë e tij. Ai u dashurua me detin e italisë, me diellin dhe me thjeshtësinë e jetës. Impresionet e tij iu përmblodhën në seri të shkujtimit «Fjetë mbi Itali», ku Italia shfaqet si vend i poezisë dhe bukurisë, por gjithashtu edhe si vend i kontrastave shoqërorë.

Nikolai Gogol: Italia si dytë gjyshinë e duishinës

Gogol u dashurua me Itali. Ai jetoi atje nga 1837 deri më 1842, në Romë. Në atë vend ai shkroi librin e parë «Njerëzit e Vdekur», i cili u bë puna kryesore e jetës së tij. Ai e quajti Romën «atdheun e duishinës së tij», ku ai se çuditësht u sent në lirësi prej shtëpisë së qytetit të St. Petersburgut dhe cenzurës. Italia e inspironte me antikitetin, artin dhe mënyrën e jetesës së saj. Ai shkroi se «nuk ka asgjë që t’i kuptojë Rusinë si italiani», dhe gjeti tek italianët atë hapësirë dhe dashurinë që i mungonte në shtëpi. Peizazhet, arkitektura, muzika e Italisë përfshihen në shkrimet e tij dhe veprat. Ai gjithashtu mësoi gjuhën italiane dhe se çuditësht u sent si në shtëpi në Romë. Italia u bë për të ai jo vetëm vend, por gjithashtu gjendje e duishinës — vend ku ai mund t’i jetonte vetëm.

Leterat e Nikolai Dobroljubovit: pamja e një kritikë

Nikolai Dobroljubov, kritiku i famshëm rus, gjithashtu nuk u përgjigj me ndryshim për Itali. Në vitin 1860 ai u dërgua në një udhëtim në Evropë dhe kaloi disa muaj në Itali. Leterat e tij aty janë jo thjesht shënime turistike, por analiza e një jetës së jetë e theksuar. Ai shikohej mendjen, bukurinë dhe tensionin politik. Ai shkroi mbi Romën, Napolen, Florencën me të njëtë passion që shkroi për letërsinë ruse. Për Dobroljubov, Italia ishte jo vetëm një ekspozitë muzeologjike, por edhe një vend që luftonte për identitetin e saj. Leterat e tij janë dokument i kohës, ku njerëzët kulturore ruse e populli italian kishin fundosjen.

Aleksandr Puskin rreth Italisë: poeti që kurrë nuk u vizitoi, por gjithmonë u dëshira

Shkurtësisht, Aleksandr Puskin, poeti më rus, kurrë nuk u vizitoi në Itali. Megjithatë ai shkroi për të si gjë që e sheh me sytë e tij. Poemët e tij janë plot me motiva italiane: «Venesia», «Këngë Vakhire», shumë përmendje të Imperit Romak, të Dantes, të Petarqes. Ai u dëshira për Itali si për tokë të artit, pasionit dhe lirisë. Udhëtimi i tij i përzgjedhur në Itali u bë simbol i këshillit të përgjithshëm të bukurisë. Për Puskin, Italia ishte jo vetëm gjeografi, por gjithashtu ide — ide e harmonisë që ai i kërkonte në poezinë. Kjo këshill u transferua gjithë kulturës ruse: edhe pa vizituar Itali, mund ta dashurojë e të sentë saj prësje në çdo poemë.

Shpikja e përgjithshme: dialogu që vazhdon

Italia dhe Rusia nuk janë vetëm vendet që kanë shkëmbyer notë diplomatike. Këto janë dy botë që gjithmonë kanë kërkuar të kuptohen përmes artit, letërsisë, politikës dhe jetës personale. Zoja Paleologu, Garibaldi, Gorki, Gogol, Dobroljubov, Puskin — të gjithë ata u bënën pjesë të kësaj rrjedhe të gjatë që nuk u prera. Tani ky dialog vazhdon: artistët rusë arrijnë në Itali për stazhe, regjisorët italianë shkaktojnë filma në Rusi, shkrimtarët e këndejve. Kjo veprimtarie nuk është vetëm një dhurim i historisë, por gjithashtu proces i gjallë që i bën të dy kulturat. Sipas kësaj, siq dikush ka thënë Gogol, «nëne e na e ka një duishë me Italianët».

Permanent link to this publication: