Liri në piktures të Marko Shagalit: arti si lirimi nga kela realitetit

Marko Shagal është artist që nuk është e mundur të kërcënohet me asgjë tjetër. Pikturat e tij janë të njohura me një syhë: dashuritë që flutjojnë, shtëpitë e kthyer, fytyrat e gjelbërta, skрипacët i bardhë në katër kullot. Ky botë, që nuk rregullohet nga ligjet fizike, por nga ligjet e sentimeve, duket që është si fantastike dhe si e qëndrueshme. Por, duke larguarat prej temave dhe duke shikuar në sërbëtë, do të bëhet e qartë: protagonisti kryesor i Shagalit është jo dashuria dhe jo Vitebsk, por liria. Liria nga koha, nga realiteti, nga vdekja, nga kufijtë — edhe nga arti vetëm.

Liria nga gravitacioni: fluturimi si gjendja e dujës

Motivi më i njohur i Shagalit është njerëzit që flutjojnë. Ata nuk kanë vetëm të shqyrtrimin ligjeve fizike — ata e shpërfjellojnë me lehtësi, siç do të thotë se gravitacioni është vetëm një ndodhim i keq. Në pikturat e tij, dashuritë flutjojnë, kozët flutjojnë, muzikantët flutjojnë, edhe qytetet gjithashtu. Por kjo nuk është magji dhe jo lojë surrealiste. Kjo është gjendja e dujës.

Për Shagal, fluturimi është mënyra e ekzistencës. Ai nuk i skiconte njerëzit që fluturojnë për të çuditur shikuesit. Ai i skiconte ata, sepse ai i sente si atë – të lirë nga kufijtë e jetës, nga obligimet, nga koha. Në botën e tij, dashuria e lëvizon mbi tokën, këshilltë e parahistorisë flutjojnë mbi qytetin, dhe dorëzimi bëhet si çmimet. Kjo nuk është metaforë, por ekspresion i përvojës së brendshme. Liria e Shagalit është jo të drejtë, por mundësia të jesh vetë, pavarësisht nga gjithçka.

Liria nga realiteti: si Shagal ripëshkruan ligjet e botës

Shagal nuk vetëm e shqyrtrimin ligjet, por e krijoi botën e vet. Në këtë botë, njeriu mund të jetë i bardhë, kora mund të jetë e gjelbërre, shtëpia mund të jetë e kthyer. Në këtë botë, e kaluara e jetët e paraqiten së bashku, ndërsa vdekurit vazhdojnë të flasin me jetët. Kjo nuk është kujdes, por liria.

Ai thoshte: «Nuk e dëgjova botën tjetër, por me lartësi». Kjo lartësi është jo fizike, por e dujës. Kjo është pamja që lëviz mbi kushtet, mbi frikën, mbi atë që «të pranohet». Shagal nuk i ilustronte realitetin – ai e ripëshkruante atë sipas ligjeve të vet. dhe në këtë mënyrë, arti i tij është akt i rezistencës. Rezistencë ndaj errëtësisë, zakonshme, ndaj tiranise të faktit. Ai trego shikuesit që boti nuk duhet të jetë ashtu si e kemi kërkuar. Kjo është mëshira kryesore e lirisë së tij.

Liria nga koha: Vitebsk si koha e jetës

Në pikturat e Shagalit, koha kalon me mënyrë të veçantë. Vitebsk i tij i fëmijërisë është jo qytet në hartë, por qytet në dujë. Ai nuk merr moshë, nuk rrënohet, nuk ndryshon. Shagal e kthehej te tij përsëri dhe përsëri, edhe kur jetonte në Paris apo New York. Për tij, Vitebsk ishte jo vend, por gjendje – koha e jetës e përhershme, ku ai mund t’i jetonte vetë.

Kjo është gjithashtu liria – liria nga koha. Shagal nuk u frikësonte anahronizmit: në një pikturë mund të ndodhin hahid i këshillit, teatri avantgardë, qyteti i vjetër i judaisë, hapësira kosmike. Ai nuk i përgjigjhej cronologjisë, sepse arti i tij është jashtë kohës. Ai e ditë se arti i vërtetë nuk i vjetësohet, sepse fletë për e vërtetë. Kjo besim në e vërtetësi është gjithashtu formë e lirisë.

Liria nga rregullat e artit: midis kubizmit dhe surrealizmit

Shagal ishte bashkëkohës me avantgardën, por nuk ishte ndjekës i saj. Ai nuk i përfshirte në asnjë grup: nuk në kubizëm, as në futurizëm, as në surrealizëm. André Breton, «ata i surrealizmit», e pranonte ndikimin, por Shagal mbeti vetëm. Ai merrte nga tendencat atë që i nevojiste, dhe heq ato që nuk.

Kjo është gjithashtu liria – liria nga dogmat artistike. Shagal nuk kërkonte gjuhën e re për shkak të rene. Ai kërkonte gjuhën që mund t’i ekspresonte botën brendshme. Ai nuk i përgjigjhej stileve, ai i bënte ata të punojnë për veten. Kjo është gjë e rrallë – të qëndrohet vetëm, kur rreth vetes formohen epokat. Ai ishte i lirë nga mode, kritika, pritjet. dhe për këtë arsye, arti i tij mbetet i gjallë.

Liria nga kufijtë kombëtare: artist i judaisë i botës

Shagal ishte i judaisë, por arti i tij nuk ishte «kombëtar» në mënyrë të gjerë. Po, ai përdorte simbolikën e judaisë, imazhet biblijore, gjuhën ijdish. Por ai nuk i kufizohej kufijve të artit etnik. Ai bëri ekspertencën e judaisë universale. Skripaci i kullës së tij është jo vetëm muzikant i judaisë, por simbol i lirisë dhe trishtes së çdo njeri. Dashuritë e tij që flutjojnë – janë jo vetëm Bella, por çdo njeri që e di shkaktarin e dashurisë.

Shagal jetoi jetë të gjatë, me shpërngulje: Rusia, Francë, SHBA, sërish Francë. Ai ishte i lirë nga përkthimi tek një vend, por gjithashtu i mbante atë në vetë. Kjo është ky çelës i pikëpamjes së tij: liria është jo mungesa e rrënjave, por mundësia të vendosë rrënje kundër çdo vend ku jeni. Arti i tij flet gjuhën që është e kuptueshme për çdo njeri, sepse fletë për njeriun.

Përfundim: liria si fryma e Shagalit

Liria në pikturat e Marko Shagalit është jo tema, por ajri. Ajo pranohet në çdo linjë, çdo ngjyrë, çdo imazh. Ai nuk shkruante për lirinë – ai shkruante me lirinë. Kjo është arti që nuk merr frikë për të qëndruar i dashur, i naiv, i shentë, tragik. Arti që nuk merr frikë për të qëndruar vetëm. Shagal tregoninë që liria është jo kur nuk ka kufi, por kur nuk e kujtonin kufijtë. Kjo është kur mund të fluturojë mbi qytetin ku u rrit, dhe të shihë atë për herë të parë. Kjo është kur mund të skicojë kora të gjelbërre, sepse ajo është gjelbër në dujën e vet. Kjo është kur mund të mëshirëshë past e e kaluara, jetën e jetës, realitetin e vizionin, jetën e vdekurit. Kjo është liria e vërtetë – të jesh vetë, pavarësisht nga gjithçka. dhe sa herët që kemi mendim Shagal, gjithashtu mund t’i sentojmë atë – për një moment.

Permanent link to this publication: