A. S. Khomyakov si anglofil: paradoksi i perëndimorit në zemër të slavofilizmit

Hyrje: Anglia si kundërpeshë filozofike

Aleksei Stepanoviç Khomyakov (1804-1860) — figura qendrore e slavofilizmit të hershëm, mësimet e të cilit lidhen me kritikën e racionalizmit perëndimor dhe afirmimin e veçantisë së komunitetit ortodoks rus. Megjithatë, personaliteti dhe rruga intelektuale e tij përmbajnë një paradoks të thellë: Khomyakov ishte një anglofil i zjarrtë. Pasioni i tij për Anglinë nuk ishte sipërfaqësor apo i përditshëm, por me natyrë thellësisht filozofike dhe fetare. Për të, Anglia nuk përfaqësonte "Perëndimin" në përgjithësi (të cilin e identifikonte me botën racionaliste, pa identitet, romano-gjermanike), por një alternativë të veçantë, konservatore-organike ndaj Francës revolucionare dhe Gjermanisë metafizike. Anglofilia e tij ishte një komponent i rëndësishëm në ndërtimin e sistemit të tij slavofil.

Anglia e Khomyakovit: vendi i "traditës së gjallë" dhe "konservatorizmit organik"

Ndryshe nga shumë bashkëkohës që e shikonin Anglinë si atdhe të parlamentarizmit dhe progresit borgjez, Khomyakov vlerësonte në të diçka tjetër:

Kushtetutën e pashkruar dhe mbizotërimin e zakonit (Common Law): Ai admiroi faktin që shtetësia angleze nuk u zhvillua nga teori abstrakte (si ajo franceze), por nga tradita historike, nga zhvillimi organik i institucioneve të lashta. Kjo rezononte me idenë e tij se jeta e vërtetë e një populli rrjedh nga themelimet e pashkruara dhe irracionale.

"Konservatorizmi i Burke-ut" si antitezë e revolucionit: Filozofia e Edmund Burke, kritika e Revolucionit Francez në emër të vazhdimësisë historike dhe "paraqmendimeve", ishte shumë afër Khomyakovit. Në Angli ai shihte realizimin e idealit të Burke-ut — një shoqëri që zhvillohet përmes reformave graduale, jo përmes prishjes së dhunshme.

Shkencëtar fetar i lirë dhe njohës i teologjisë angleze: Khomyakov, një teolog i thellë ortodoks, njihte mirë jo vetëm anglikanizmin, por edhe historinë e lëvizjeve fetare angleze — puritanët, kuakerët, metodistët. Ai mbante një korrespondencë të gjallë me teologë anglikanë (për shembull, me William Palmer), duke u përpjekur t’u shpjegonte thelbin e ortodoksisë. Traktati i tij i famshëm "Kisha e vetme" u botua për herë të parë në frëngjisht për audiencën perëndimore, që tregon orientimin e tij drejt dialogut, jo izolimit.

Fakt interesant: Khomyakov ishte një nga intelektualët e parë rusë që studioi thellë dhe përktheu në rusisht "Vizioni për Peter Paharin" të William Langland — një monument i letërsisë mesjetare angleze, që sipas Khomyakovit pasqyronte rrënjët e thella popullore-fetare të shpirtit anglez, ende të paprishura nga racionalizmi më i vonshëm.

Anglofilia në jetën e përditshme dhe pozicionin shoqëror

Khomyakovi nuk mendonte vetëm për Anglinë — ai ndërgjegjshëm kultivonte "stilin anglez" në jetën e tij, që ishte një formë proteste intelektuale dhe identiteti.

Pronari "anglez": Në pronën e tij në Bogucharovo ai menaxhonte ekonominë në mënyrë racionale, thuajse si një fermer, duke zbatuar teknika të avancuara agroteknike të huazuara nga literatura angleze. Ai rritej bagëti të pastër, eksperimentonte me makina. Kjo ishte një sfidë ndaj dembelisë dhe papërgjegjshmërisë së zotërve rusë.

Kulti i aktivitetit fizik dhe sportit: Khomyakov ishte i njohur si një kalorës i shkëlqyer, gjuetar, njeri me forcë fizike të jashtëzakonshme. Kjo përputhej me idealin e një zotërani anglez, që kombinonte sofistikimin intelektual me forcën fizike, në kundërshtim me tipin e butë francez të sallonit.

Pozicioni politik: Gjatë Luftës Krime (1853-1856), kur Anglia ishte kundërshtari zyrtar i Rusisë, Khomyakov, patriot i zjarrtë, shkroi një poezi për "Rusinë" me vargje sfiduese: "Dhe fryti i turpit të mençurisë së rreme, i butë / Para teje do ta digjmë, ngjizje e dashur angleze…". Megjithatë kjo kritikë nuk ishte kundër Anglisë "të vërtetë", konservatore, por kundër Anglisë politike, që u bashkua me "Perëndimin e kalbur" (Francën) kundër Rusisë ortodokse. Dashuria e tij për Anglinë ishte një dashuri e zhgënjyer.

Anglia si mjet kritikash ndaj Rusisë dhe Perëndimit

Khomyakovi përdorte imazhin e idealizuar të Anglisë si pasqyrë për të kritikuar dy të këqijat:

Kritika ndaj Rusisë: Ai i qortonte bashkëkombësit për mungesën e frymës praktike, respektit për ligjin dhe iniciativës personale që ai i shihte tek anglezët. Dembelia ruse, papraktikueshmëria, përbuzja ndaj së drejtës — të gjitha këto ishin kundërvënie ndaj virtyteve angleze.

Kritika ndaj Perëndimit "romano-gjerman": Anglia i shërbente si shembull që Perëndimi nuk është homogjen. Në kundërshtim me racionalizmin abstrakt të iluministëve francezë dhe idealizmin metafizik të gjermanëve, Anglia mishëronte arsyen e shëndoshë, empirizmin dhe respektin për konkretizimin historik. Kështu, anglofilia e tij e ndihmonte të mos refuzonte Perëndimin thjesht, por të bënte një diferencim të hollë.

Shembull nga korrespondenca: Në letrat e Khomyakovit shpesh hasen krahasime. Ai mund të admirojë parlamentin anglez si një organizëm të gjallë, dhe në të njëjtën kohë të ironizojë mbi "formalizmin ligjor të thatë" të anglezëve, që ai e kundërshtonte me "të vërtetën e gjallë" të kolektivitetit. Anglia ishte për të një objekt kompleks dhe kontradiktor studimi, jo një model i thjeshtë për t’u ndjekur.

Kufijtë e anglofilisë: ortodoksia vs. protestantizmi

Kufiri kryesor dhe i pakalueshëm ishte feja. Khomyakov admiroi qëndrueshmërinë historike të Kishës Anglikane, por e konsideronte protestantizmin në përgjithësi (duke përfshirë format angleze) si përfundimin logjik të racionalizmit perëndimor, që çoi në copëtimin e unitetit kolektiv të Kishës dhe në individualizmin në besim. Dialogu i tij me anglikanët ishte përpjekje për t’u treguar atyre se "lidhja e tyre e munguar" ishte në ortodoksi. Kështu, Anglia në plan fetar nuk ishte për të pika përfundimtare, por një pikë në rrugën drejt kuptimit të së vërtetës ortodokse.

Konkluzion: anglofil si mendimtar rus

Anglofilia e A. S. Khomyakovit nuk është një devijim nga slavofilizmi, por pjesë e pandashme dhe produktive e tij. Ajo tregon se slavofilizmi i hershëm nuk ishte nacionalizëm primitiv dhe mohimi i Evropës, por një projekt intelektual kompleks për rishqyrtimin e trashëgimisë perëndimore nga pozicionet e vetëdijes ortodokse-ruse. Anglia, për shkak të rrugës së saj historike unike, u bë për Khomyakovin "tjetri" më i ndërlikuar dhe më interesant — një shoqëri që shmangu (sipas tij) ekstremet e racionalizmit latin dhe prishjen revolucionare, duke ruajtur frymën e traditës.

Pasioni i tij ishte një formë reflektimi kulturor dhe njohjeje vetjake. Duke studiuar Anglinë, ai kërkonte dhe gjente argumente si për kritikën e mangësive ruse, ashtu edhe për konfirmimin e besimit të tij në rrugën e veçantë organike të Rusisë, që duhej të tejkalonte edhe idealin anglez, duke e pasuruar me parimet e unitetit ortodoks dhe dashurisë. Khomyakov-anglofil tregon se mendimi i vërtetë rus gjithmonë lindte në dialog — madje dhe veçanërisht kur ky dialog ishte i tensionuar dhe selektiv. Trashëgimia e tij është një kujtesë se dashuria për tënden nuk kërkon urrejtje për të huajin, por nënkupton kuptimin e thellë, të menduar dhe kritik të tij.

Permanent link to this publication: