Ujteshmëria e punëtorit modern: analiz multidimensional në kushte të lëshimit neoliberal

Ujteshmëria e punëtorit modern është një trupaturë sistematike, që rrjedh nga ndryshimet themelore në organizimin e punës, shtetin social dhe kontratin psikologjik midis punëtorit dhe punëdhënësit. Kjo nuk është vetëm rizi i humbjes së punës, por gjithashtu një gjendje komplekse e pasigurtësisë, që përfshin dimensionet ekonomik, juridik, psikologjik dhe shoqëror. Shfaqjet e tij kanë karakter strukturor dhe u rritën në kohën e digitalizimit dhe globalizimit.

Ujteshmëria ekonomike: prекарizimi dhe sindromi «nënë ndryshim të gjatë

Shpërndarja e punës të papërgjegjshme. Pjesa e punëtorëve që punojnë me kontrata e përkohshme, e përkohshme, e pjesëshme, në outsourcing dhe si punëtorë të vetëpërgjegjshëm rritet vazhdimisht. P.sh., në shtetet e Bashkuara së Evropës rreth 14% e punëtorëve kanë kontrata e përkohshme, ndërsa në grupin e moshës 15-24 vjeç, ky shkallë arrin 40%. Ky punëtor jeton nën kushte të kërkimit të vazhduar të një kontrakte të re, pa pasur garantinë për ditën e mëtejtarë.

Cikli i zakonshëm i arsimit të ulët dhe i kushteve të gjera jetesore. Në shumë sektore (p.sh. ekonomia e gjeografisë, tregtia, sektori i shërbimeve) arsimi është e ngjallur në nivel që nuk korrespondron me rritjen e çmimit të banesës, edukimit, shëndetësisë. Kjo krijon fenomenin e «punëtorit të varfër» — njeriu që është formalisht punëtor, por nuk është i aftë të rritë ose të sigurojë mobilitet social. Edhe në shtetet e zhvilluara, si tregon studimi i OECD, rritja e produktivitetit të punës që nga vite të ‘90-ta ka arritur shumë më shpejt se rritja e arsimit të punëtorët mesatar.

Mungesa e rritjes së këshillimit dhe njoftimi i papërgjegjshëm i pensioneve. Arsimi i papërgjegjshëm i arsimit dhe shpenzimet e larta në nevojat e tanishme mungojnë mundësinë të formojnë «përmasë financiare». Sëbashku, ka ndodhur shkëmbyesa e sistemeve solidariste të pensioneve në sisteme të rritjes, që transmeton rizikët e investimit dhe gjatësisë së jetës me punëtorin vetë, i cili mund të prerihet për shkak të periudhave të punësimit.

Ujteshmëria juridike dhe shoqërore: shkatërrimi i garantimeve punëtore

Shkatërrimi i kontratës punëtore standarde. Kontrata klasike me term i pafinancuar, me paketë sociale dhe me garantime të qartë, i merr vendin e formave hybirdhe të shumta (SH, punëtorë të vetëpërgjegjshëm, punë në platforma), të cilat shpesh i çajnë të drejtën e pagës së shumtë, e shumtë, e mbrojtjes ndaj heqjes së përgjegjshme, e negociimeve kolektive. P.sh., kurierët e dorëzimit, formalisht duke qenë «partnerë» të platformës, nuk kanë të gjitha të drejtat punëtore.

Menaxheria algoritmi dhe kontrolli digital. Në ekonominë e platformës dhe më shumë në kancelaritë, menaxhimi zhvillonet përmes algoritmeve, shkallëzimeve dhe KPI. Kjo krijon ujteshmëri të një lloji të ri: i papërgjegjshëm dhe i paparëtëshëm. Punëtori nuk mund të kundërshtojë vendimin e algoritmit që ka ngritur shkallën e tij dhe i ka çuar nga arsimi, ose të fllojë me «robotin» rreth situatave personale. Sistemet e monitorimit total (tracker-time, analiza aktiviteti) rritin presionin dhe sensin e ndjekjes të vazhduar.

Pozitën e dobishme për mbrojtjen kolektive. Prекарizimi dhe individualizimi i marrëdhënieve punëtore i rrënojnë bazat e lëvizjes sindikative. Punëtorët janë të ndarë (tranzit, projektime të ndryshme, konkurrencë), që bën që rezistencat kolektive të jetë praktikisht të papërmesueshme.

Ujteshmëria psikologjike: sindromi i përsëritur të përsëritur dhe trurorja ekzistenciale

Kultura e lëshimit të vazhduar dhe e kulturas «always-on». Përshkallëzimi i kërkesës së disponueshmërisë së vazhduar, i përsëritur i kufijve midis punës dhe jetës së përbujshme (veçanërisht në formatin e largët), çon në stres kronik, i përsëritur, dhe në sindromin profesional «falsifikues». Punëtori i sjellë nevojën për të provuar gjithmonë vlerën e tij.

Neçesa e mësimës të vazhduar (lifelong learning) dhe frika e mbylljes së aftësive. Në kushte të ndryshimit të shpejtë teknologjik (AI, automatizim) punëtori është i detyruar të mësojë vazhdimisht, shpesh me koste dhe kohë të tij. Kjo sjellë frikën ekzistenciale për profesionalinë e paqartë. Përduka e identitetit profesional. Punëtimi projektual, fragmentuar, ku njeriu ekzekuton detyra të gjera në kontekste të ndryshme, i mbyllë rrugën për formimin e një identiteti profesional të përpunuar. Kjo çon në anomii — humbjen e mendimit dhe orientimeve në aktivitetin profesional.

Ujteshmëria sociale dhe e hapësirës

Dependencia nga arsimi i arrendimit. Në qytetet e mëdha, ku janë vendosur punët, çmimet e larta të banesës e bëjnë punëtorin të jetë i përgjegjshëm për tregun e arrendimit. Rizi i humbjes së arsimit iu kundërvet humbjes së banesës.

Ujteshmëria e migranțeve dhe grupave të diskriminuar. Këto grupe e përjashtohen me dyfishtë ose trefishtë: për shkak të statusit juridik, barrierës gjuetare, diskriminimit, ata e kalojnë shpesh emërtimet më papërgjegjshme dhe me arsime më ulëta, duke u frikësuar të kërkojnë asistencë për kushte.

Ujteshmëria e rajonale. Punëtorët e qyteteve monogjenerike ose rajoneve ekonomikisht të pakët e përfshijnë shumë në gjendjen që përfshijnë gjendjen e një fabrikës ose sektori, duke munguar alternativat në tregun lokal të punësimit.

Fakt interesant: «Fenomeni LinkedIn»

Shërbimi profesional i socialit LinkedIn ka qenë jo vetëm një instrument për kërkimin e punës, por edhe burim i një sërishtë ujteshmërie. Rrjedha e vazhduar e postimeve për suksese të tjerë, kursesh, kërkesash për «aftësi aktualisht të nevojshme» ka krijuar një sentim të përsëritur të paqartësisë profesionale dhe frikës së mbylljes, që studiuesit e quajnë «trajnimi i LinkedIn».

Përfundim: ujteshmëria si trupaturë sistematike

Ujteshmëria e punëtorit modern nuk është një koleksion i çrregullimeve të përgjithshme, por ndjekës i modelit ekonomik dominues, i bazuar në principet e maksimalit të lëshimit, individualizimit të rizikëve dhe minimizimit të kosteve të punësimit. Ajo ka karakter total: nga mungesa e mundësisë së planifikimit të buxhetit personal deri në humbjen e mendimit në aktivitetin profesional.

Kjo ujteshmëri riprodhohet dhe rritet nga teknologjia (menaxheria algoritmi), institucionet (legjëzimi i dobët i punësimit) dhe kultura (kërkesa për disponueshmëri të vazhduar dhe sukses), duke rezultuar në punëtorin e shekullit XXI që shpesh është në pozitën e «njeriut-orkëstrës», i cili duhet të jetë kushtetarisht ekspert, menaxher i karrierës së tij, planifikues financiar i vazhduar dhe student i përgjegjshëm, duke mbajtur gjithë rizikët vetëm.

Shkelja e kësaj ujteshmërie multidimensionale kërkon jo strategji individuale të jetës së jetës (të cilat janë të rëndësishme, por jo të mjaftueshme), por ndryshime sistematike: rishikimin e legjëzimit të punësimit në favor të mbrojtjes së punëtorëve në formë të re të punësimit, zhvillimin e garantimeve sociale universale (p.sh. bashkësishtë bazë të arsimit), fuqizimin e institucioneve kolektive dhe formimin e një etike të re të punës, ku vlerat e njeriut nuk kanë të bëjnë me ekonomikun e tij i shpejtë. Pa këtë, ujteshmëria do të rritet vetëm, duke u kundërvetë bukurinë e individëve, por edhe stabilitetin social në përgjithësi.
© library.rs

Permanent link to this publication: