Çajkovski dhe Glazunov: dialèktika e pasardhjes në muzikën ruse të kufirit XIX-XX shekujt

Hyrja: Dy modele kompozitorësh ruse në historikës së zhvillimit

Pjetër Ilëç Çajkovski (1840-1893) dhe Aleksandër Kostantinoviq Glazunov (1865-1936) janë dy figjura kërkësore në muzikën ruse, që trashëgimin e tyre kreativë simbolizon kalimin nga epoka romantike deri në modernizëm dhe periodin sovjetik. Rritjet e tyre — nuk është vetëm shkëmbimi i gjeneratave, por proces i kompliktuar të adaptimit, ripërkushtimit dhe trashëgimit në kushte krize nacionale të shkollës kompozitorësh (‘Moguçaja kushëk’), dhe kërkimit të rrugave të reja. Çajkovski është një figurë ndërkombëtare që bashkëngjitur format evropiane me melodikën ruse; Glazunov është ‘mbrojtësi i traditës’ dhe me aftësi shumë të mëdha, që u gjet midis dy epokave.

1. Principet kreative: psikologjia kundër simfonizmit epik

Çajkovski: dramë e përvojës subjektive. Muzika e tij është ishëmja e personazhit. Metoda kryesore është melodija lirike si bërëse e emocionit, që i përgjigjet zhvillimit simfonik. Në formët më të mëdha (simfoninë, baletin) dominon subjektivizmi, liriko-dramatik. Konflikti shpesh është brenda personazhit ('Simfonia Përta’). Harmonia e tij është emocionale, me hromatizëm shpesh dhe modulime e ndërrueshme, që shfaqin ndryshime emocionale.

Glazunov: shkrimtar i përshkrimit epik objektiv. Stili i tij është monumental, i barabartë, me imazhizëm. Ai është继 Bородin dhe Rimsky-Korsakov. Muzika e tij është më pak autobiografike, ajo përshkruan pamjet, imazhet, proceset jashtëm. Fortësia e tij është aftësia e papërkatshme e kontrapunktit, klasiqësia e formës, orkestrimi i shkëlqyer, i ngjyrshëm. Simfonitë e tij (p.sh., eighth) janë ‘piktura arkitekturore’, ku logjika e zhvillimit dominon mbi shprehjen lirike.

2. Rritjet: mësimi, mbështetja, rruga e ndryshme

Glazunov, që është 25 vjet më i ri, u riktheu me shumë qenështi Çajkovskut. Lidhjet e tyre personale dhe profesionale ishin të ngushta:

Roli i Çajkovskut. Ai është një nga parët që e vlerësuan talentin e ri të Glazunov, duke quajtur simfoninë e tij të parë (shkruar në 16 vjet) ‘punim i mëstër 40-vjeçar’. Çajkovski u bë i përgjegjshëm për botimin dhe performancën e veprave të tij, i përfshi në programet e tij ndërkombëtare. Faktisht, ai e dha Glazunovit një vend të madh në këtë arë.

Rruga e Glazunovit. Ai e konsideronte Çajkovskut si kompozitorin më të madh modern të Rusisë. Veprat e tij të para (p.sh., ‘Poemi Lirik’ për orkestrin) kanë shprehur ndikimin e stilit të kolegut më të vjetër. Glazunov e dedikoi Çajkovskut simfoninë e dytë, dhe pas vdekjes së tij, e përfundoi dhe orkestrimin e disa veprash të përfunduara (operën ‘Undina’, Treti koncert për pian me orkestrin), duke treguar se ai është një stilist i thellë e i ndjeshëm.

Rruga kreativë. Përsejëtë e respektit, Glazunov u shpërnguli në rrugën e tij. Muzika e tij është më pak e nervozë, ‘e ngjitur’ e Çajkovskut. Nëse Çajkovski është romantik psikolog, atëherë Glazunov është romantik klasik, që kërkon harmoni, përfundimësi dhe bukurinë objektive.

3. Baleti si pikë kryqeje dhe ndryshimi

të dy kompozitorët kanë dhënë kontribut fundamental në baletin ruse, por me pozicione të ndryshme.

Çajkovski: ka bërë revolucion, duke u ngjitur muzikën baletore në nivelin e dramaturgjisë simfonike. Partiturat e tij (p.sh., ‘Ozëri i Lirë’, ‘Princësja e Ftohtë’, ‘Dyulli’), janë vepra muzikore të përfunduara, ku dansi i përgjigjet zhvillimit dramaturgjik dhe karakteristikës psikologjike.

Glazunov: është继 kësaj tradite. Baleti i tij ‘Raymonda’ (1898) është pikë e shpejtë e akadëmikut të baletit në stilin ‘imperatorial’. Muzika është virtoz, e ngjyrshme, me dansa karakteristike, por mungon profunësia psikologjike dhe zhvillimi simfonik i Çajkovskut. Ajo është e shkëlqyrët për dans, por më pak e pavarur si veprë konceptuale. ‘Vjetërat’ e tij është një tjetër shembull i muzikës programuese, me imazhizëm.

4. Rol i historisë: midis dy shekujve

Çajkovski e përfundoi epokën romantike të shekullit XIX, duke e arritur pikën më të lartë të liriko-psikologjikës dhe duke e pasur profesionalizmin më të lartë.

Glazunov u gjeti ‘kryqëzues’. Ai u pasqyra traditat e Çajkovskut e ‘kushëkut’, e bashkësinë e tyre në stilin e tij monumental, e transmetoi gjeneracionit tjetër (më tyra studentët në Konservatorinë e St. Petersburgut, ku ai ishte drejtor). Midis studentëve të tij — D. Shostakovitch, J. Shaporin, P. Ryabov. Ai u bë një ‘ponte’ midis shekullit XIX dhe kulturës muzikore sovjetike të shekujve 1920-30-të, që mbeti në Bashkimin Sovjetik si ‘klasik’ ndërsa shumë nga bashkëkohërit e tij emigruan.

5. Faktet interesante dhe trashëgimia

‘Mozart dhe Salieri’ në jetë. Rritjet e Çajkovskut dhe Glazunovit ndonjëherë interpretohen nën lëndën e tragjedisë së Pushkin, ku Glazunov është një sekretar që më mirë ‘remesllër’ i gjakut. Kjo shëndërrim është e simplifikuar: Glazunov ishte një artist shkëlqyer në tij lëndë, por talenti i tij ndodhi në një plakë tjetër.

Koncerti për violinë me orkestrin. Glazunov e dedikoi koncertin e tij të famshëm (1904) Çajkovskut, duke u futur në fund citatën nga ‘Princësja e Ftohtë’. Kjo është një akt i përsërmimit drejtpërdrejt.

Pasueshmëria e ndryshme. Çajkovski u bë klasik ndërkombëtar menjëherë. Reputimi i Glazunovit u dëmtua gjerësisht nga etiketa ‘konzervator’ dhe ‘epigon’. Por në fund të shekullit XX, filloi rishikimi i trashëgimisë së tij, vlerësimi i aftësisë së tij të papërkushtuar si ‘mbrojtës i shkollës’.

Shpikja: dy faqe të traditës ruse

Çajkovski dhe Glazunov simbolizojnë dy anët e mendimit kompozitor të ruse në kufirin e shekujve. Çajkovski është kalimi jashtë, dashuria, ishëmja, tragjedia. Glazunov është konsolidimi brenda, epikësia, harmonia, aftësia e punës së mirë. Nëse i pari e hapte mendjen, atëherë i dyti e përpunonte formën. Dialogu i tyre (mbështetja e Çajkovskut dhe mësimi i Glazunovit) siguroi pasardhjen e standardeve më të larta profesionale në muzikën ruse në momentin e shkëmbimit të paradigmat estetik. Glazunov, pa qenë inovator në nivelin e Çajkovskut, u bë bazë e tij, në të cilën u zhvilluan eksperimentet e ardhshme. Në këtë mënyrë, trashëgimi e tyre është e përbashkët: Çajkovski e përcaktoi nivelin emocional dhe artistik, ndërsa Glazunov nivelin e aftësisë teknike dhe besimit akademik, që si përgjithësi i përcaktoi fuqinë dhe unikësinë e shkollës kompozitorësh ruse në botë.

Permanent link to this publication: